Prof. Jan Zielonka: Polska będzie miała znikomy wpływ na najważniejsze decyzje dot. Ukrainy

Popularne

Jeżeli mają liczyć się tylko interesy narodowe, to zamknijmy sklepik zwany Unią Europejską – mówił PAP prof. Jan Zielonka. Wieloletni były wykładowca Uniwersytetu Oksfordzkiego sceptycznie odniósł się do wpływu Polski i grupy E5 na decyzje związane z rokowaniami pokojowymi w związku z wojną w Ukrainie.

Polska weźmie udział w negocjacjach w sprawie zakończenia rosyjskiej wojny przeciw Ukrainie w ramach formatu E5, w którym znalazły się jeszcze Francja, Niemcy, Wielka Brytania i Włochy oraz instytucje UE. O komentarz w tej sprawie PAP poprosiła prof. Jana Zielonkę, polsko-brytyjskiego politologa, profesora europeistyki na uniwersytetach w Oksfordzie (wykładał na St. Antony’s College) i Warszawie.

– Oczywiście, że lepiej być przy stole rozmów niż w przedpokoju. To, że znaleźliśmy się w E5, jest sukcesem, tyle że to pyrrusowe zwycięstwo, bo Polska będzie miała znikomy wpływ na najważniejsze decyzje – podkreślił prof. Zielonka.

Zdaniem rozmówcy PAP przedstawiciele sześciu krajów Europy mogą wziąć udział co najwyżej w rozmowach technicznych, przygotowujących właściwe rokowania pokojowe. – Jeśli w końcu dojdzie do spotkania na szczycie Zełenski-Putin-Trump, Europę będzie mogła tam reprezentować tam co najwyżej jedna osoba. Problem w tym, że nie wiadomo, kto miałby nią być – zaznaczył.

Prof. Zielonka przyznał, że „na horyzoncie nie pojawił się jeszcze lider, który mógłby reprezentować całą Unię albo szerzej Europę”. – Komisja Europejska nie ma dostatecznych uprawnień w polityce bezpieczeństwa. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz walczy o przetrwanie, podobnie jak premier Hiszpanii Pedro Sanchez. Prezydent Francji Emmanuel Macron schodzi ze sceny. Donald Tusk i premierka Włoch Giorgia Meloni mają wybory za pasem – wyliczał.

Przyznał, że „dobrym negocjatorem byłby prezydent Alexander Stubb, ale Finlandia, którą reprezentuje, nie ma dostatecznej wagi politycznej”.

Prof. Zielonka zauważył, że jego zdaniem „najlepszym kandydatem na przedstawiciela Europy w rozmowach pokojowych byłby premier Wielskiej Brytanii Andy Burnham i to z kilku powodów”. – Po pierwsze urząd premiera objął niedawno, a ponieważ do wyborów są jeszcze trzy lata, to nie musi koncentrować się na kampanii wyborczej. Po drugie Wielka Brytania jest mocarstwem atomowym. Po trzecie Brytyjczycy nie mają złudzeń co do intencji Rosji – ocenił.

 – Myślę, że poradziłby sobie w roli „Pana Europy” – jest politykiem bystrym, popularnym i ma mocne kraty. Ktoś musi jednak przekonać go do tego, by wszedł na światowy ring – tłumaczył.

Zapytany o pozycję Polski przy negocjacyjnym stole, prof. Zielonka przyznał, że „wbrew temu, co mówi się w Polsce, wcale nie jest taka silna”, a to głównie dlatego, że – w jego ocenie – rządzący z powodów wewnętrznych zaczęli się odwracać od Ukrainy.

– Kiedy zbierała się koalicja chętnych, Polska zastrzegła, że nie wyśle wojsk pokojowych na Ukrainę. Kilka dni temu rząd wstrzymał wpłaty do natowskiego programu PURL polegającego na wspólnym finansowaniu zakupów amerykańskiego uzbrojenia dla Ukrainy  – argumentował.

Premier Donald Tusk tłumaczył, że decyzja ta wynika z ogromnego deficytu budżetowego Polski i wielkich wydatków na modernizację własnych sił zbrojnych. – Przekazałem panu sekretarzowi generalnemu (NATO) informację, że nie będziemy dokładali pieniędzy w tej chwili do projektu PURL, ponieważ wydajemy bardzo dużo na własne zbrojenia. Pomagaliśmy i pomagamy Ukrainie naprawdę w sposób bardzo poważny. Mamy wysoki deficyt, dużo wydajemy na obronę, więc poinformowałem, że jeśli chodzi o możliwości finansowe, to Polska na pewno nie będzie dokładała kolejnych pieniędzy, bo mamy wydatki związane z bezpieczeństwem własnym i to jedno z najwyższych w Europie – tłumaczył po  nieformalnym szczycie UE w Dublinie Donald Tusk.

W ocenie prof. Zielonki „niezależnie od racjonalnych motywów zachowanie Polski jest dziwne, zważywszy, że wspieranie Ukrainy jest inwestycją w nasze bezpieczeństwo”. – Daliśmy się ponieść fali antyukraińskiego nacjonalizmu, więc politycy głównego nurtu boją się wychylać z jakąkolwiek inicjatywą na rzecz Ukrainy – dodał.

Zdaniem naszego rozmówcy w 2023 roku partnerzy w UE mieli znacznie większe oczekiwanie od rządu w Warszawie, jeśli chodzi o różne inicjatywy na rzecz zacieśniania integracji. Tymczasem – jak podkreślił – „proeuropejski gabinet Tuska prowadzi dość egoistyczną, suwerenistyczną politykę, kładąc nacisk na realizację wąsko rozumianego interesu narodowego”.

Jako przykład wskazał politykę migracyjną rządu demokratycznej koalicji, kwestionowanie unijnego Paktu Migracyjnego i to, że Polska nie przyjmuje migrantów w ramach unijnego mechanizmu relokacji. – Mieszkam we Włoszech, a tam politycy u władzy nie zasłaniają się tak często interesem narodowym, jak ci w Polsce. Jeżeli mają liczyć się tylko interesy narodowe, to zamknijmy sklepik zwany Unią Europejską i nie udawajmy, że interesuje nas jej przyszłość – powiedział.

Zaznaczył jednocześnie, że „nie jest federalistą, nie idealizuje UE i potrafi  być krytyczny wobec tego projektu”, ale nie podoba mu się kurs na suwerenizm. – To ślepa uliczka – powiedział.

Polityka migracyjna UE cały czas ewoluuje, a rządząca we Włoszech Meloni próbowała niekonwencjonalnych rozwiązań w tej dziedzinie. Jesienią 2023 jej rząd podpisał z Albanią umowę o utworzeniu w tym kraju dwóch centrów pobytowych, w których miało przebywać rocznie 36 tys. migrantów przechwyconych na Morzu Śródziemnym. Choć projekt ten napotkał we Włoszech na bariery prawne i logistyczne, stał się pierwowzorem dla szerszych reform na szczeblu unijnym. Co więcej, kilka dni temu Dania, Austria, Niemcy, Niderlandy i Grecja ogłosiły, że porozumiały się z rządem Rwandy w sprawie odsyłania tam niedoszłych azylantów, mimo obaw o prawa człowieka i spory prawne. Pierwszy ośrodek migracyjny w Rwandzie ma być otwarty w 2027 roku. Odpowiedzialny za migrację wiceminister spraw wewnętrznych Maciej Duszczyk poinformował na portalu X,. że Polska „monitoruje tę inicjatywę” i jest o niej szczegółowo informowana przez tych partnerów.

Na październikowym szczycie UE w Dublinie premier Donald Tusk bronił polskiej polityki migracyjnej, co spotkało się ze zrozumieniem pozostałych liderów. Szef polskiego rządu podkreślił, że szefowie rządów w Europie zrozumieli, że część zasad paktu migracyjnego może być użyteczna, ale „generalnie pakt nie był odpowiedzią stosowną do rangi problemu (migracyjnego)”. – Dociera coraz bardziej intensywnie do świadomości europejskich przywódców, że dotychczasowe metody, w tym pakt migracyjny, to nie jest odpowiedź na zagrożenie, jakie rodzi masowa, nielegalna migracja – mówił premier po szczycie.

Zaznaczył, że jego zdaniem, potrzeba twardych, choć nie brutalnych rozwiązań, ponieważ „wszystko się zmieniło, statystyki są upiorne, liczby są przygniatające”. W Europie – jak dodał – coraz więcej polityków, partii politycznych i rządów rozumie, że tradycyjne rozwiązania nie przynoszą efektów. –  To, co jest takim polskim stanowiskiem, dość twardym, stało się właściwie mainstreamem – zauważył premier.

Profesor Zielonka przekonywał PAP, że „jeżeli w UE zapanuje zasada »każdy sobie rzepkę skrobie«, to będzie początek końca Wspólnoty”. – Podam prosty przykład. Jeśli nie daj boże Rosja pokona Ukrainę, i do Polski zaczną napływać miliony ukraińskich uchodźców, będziemy oczekiwali od partnerów z UE solidarności i przejęcia części uciekinierów. Solidarność to droga dwukierunkowa – przekonywał.

W opinii naszego rozmówcy, aby zlikwidować problem nielegalnej migracji, nie wystarczy wprowadzić kontrole paszportowe, zawiesić prawo do azylu czy wybudować płot na granicy. – Żeby powstrzymać napływ nielegalnych migrantów, trzeba próbować zlikwidować źródła migracji, a są nimi konflikty zbrojne, zmiany klimatyczne i bieda w krajach Afryki i Bliskiego Wschodu. To ogromne wyzwanie, któremu należy stawić czoła wspólnie jako cała UE. Nie ma jednak innego sposobu. Historia pokazuje, że nikomu nie udało się zatrzymać nielegalnej migracji na granicy – mówił.

Tymczasem zdaniem prof. Zielonki, jak na razie UE zbyt mało robi, by zlikwidować przyczyny nielegalnej migracji. Niektóre posunięcia wręcz zaostrzają problem. – Wycofujemy inwestycje z Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu, zamiast wspierać transformację i przemiany demograficzne, płacimy rządzącym tam autokratom, żeby aresztowali ludzi próbujących przedostać się na drugą stronę Morza Śródziemnego – zauważył ekspert.

Przytoczył ponadto przykład Wlk. Brytanii: „Brytyjczycy wyszli z UE m.in. dlatego, żeby odzyskać kontrolę nad swoją granicą. Łudzili się, że w ten sposób powstrzymają migrantów, ale dziś mają ich wiele więcej niż w 2016 roku, choć od Europy dzieli ich tylko Kanał La Manche”. Jego zdaniem Polska nie powinna popełniać błędu Wlk. Brytanii, która choć leży w znacznie dalej od krajów migracyjnych, z problemem sobie sama nie poradziła.

Według prof. Zielonki „największym sukcesem rządu Tuska w polityce krajowej jest trzymanie z dala od władzy sił antyeuropejskich. A zapytany o sukcesy w Europie, ekspert odparł, że „wielkich sukcesów nie widzi”. Z kolei w opinii komisarza UE ds. budżetu Piotra Serafina takim sukcesem jest np. program SAFE, zatwierdzony w połowie lutego przez Radę UE, ale wymyślony podczas polskiej prezydencji w Radzie UE.

SAFE (Security Action for Europe) to nowy instrument finansowy Unii Europejskiej. Jego celem jest udostępnienie państwom członkowskim do 150 mld euro pożyczek na inwestycje w przemysł obronny. Ze środków SAFE finansowane mają być m.in. systemy obrony powietrznej i przeciwrakietowej, drony, amunicja i pociski, a także ochrona zasobów kosmicznych czy rozwój sztucznej inteligencji. Mając do dyspozycji 180 mld złotych, Polska jest największym beneficjentem tego programu. – Przez ostatnie lata UE w zasadzie nie liczyła się w obszarze bezpieczeństwa i obrony. Kiedy w 2004 roku wchodziliśmy do Wspólnoty, UE się tym w ogóle nie zajmowała. To, że zapewnienie bezpieczeństwa i zdolność do obrony stały się dziś jednym z najważniejszych priorytetów Unii, jest w dużej mierze zasługą Polski – mówił we wrześniu PAP Serafin. – Odegraliśmy tu decydującą rolę. Program SAFE, który narodził się za prezydencji Polski w Radzie UE, jest tylko jednym z przykładów. Kolejnym jest konstrukcja nowego budżetu UE, ze znaczącym wzrostem nakładów na obronność – podkreślał Serafin.

Z kolei prof. Zielonka, choć przyznał, że z SAFE korzysta polski przemysł, to – jego zdaniem – sam program nie przybliża perspektywy stworzenia wspólnej, europejskiej obrony. Natomiast jako pozytywny przykład podał Program Orka, czyli projekt modernizacji Marynarki Wojennej, w ramach którego szwedzki koncern Saab Kockums zbuduje trzy nowoczesne okrętów podwodne typu A26.

– Rozumiem, że priorytetem jest polska zbrojeniówka i wzmocnienie flanki wschodniej NATO. Chciałbym jednak, aby Polska bardziej angażowała się we wspólne, europejskie projekty obronne. Sami nie obronimy się przed Rosją, potrzebujemy sojuszników nie tylko za Atlantykiem, ale przede wszystkim w Europie. Na USA nie możemy liczyć już tak jak kiedyś – argumentował.

Jacek Pawlicki   (PAP)

Podobne

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Mojbilet imporezy w USA

Ostatnio dodane

PSFCU VISA Elite

Mojbilet imporezy w USA