Mężczyźni coraz bardziej boją się, że nie sprawdzą się w seksie, rzadziej szukają pomocy i nie potrafią mówić o swoich problemach. – Wychowujemy chłopców w przekonaniu, że nie wolno im okazywać słabości – powiedział PAP prof. Zbigniew Izdebski. Dodał, że mężczyznom brakuje też zwykłej czułości.
PAP: Panie profesorze, 19 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Mężczyzn. Zacznijmy od prostego pytania: czy polski mężczyzna ma do kogo zadzwonić, kiedy jest mu naprawdę źle?
Prof. Zbigniew Izdebski, seksuolog, pedagog, doradca rodzinny, specjalista zdrowia publicznego, badacz seksualności Polaków: Obawiam się, że wielu mężczyzn nie potrafi o tym rozmawiać, nawet z najbliższymi. Właśnie ogłosiliśmy wyniki najnowszych badań dotyczących zdrowia seksualnego Polaków i wyłania się z nich dość niepokojący obraz. Mężczyźni mają coraz więcej trudności, zarówno w sferze seksualnej, jak i psychicznej, ale bardzo rzadko szukają profesjonalnej pomocy.
Z naszych badań wynika, że z pomocy lekarzy w związku z problemami dotyczącymi życia seksualnego korzystało zaledwie 13 proc. badanych, w tym 11 proc. mężczyzn i 15 proc. kobiet. To pokazuje, jak duża jest przepaść między występowaniem problemów a gotowością do ich rozwiązywania.
PAP: Co najbardziej doskwiera Polakom w życiu seksualnym?
Z.I.: Przede wszystkim zmęczenie i stres. Wskazuje na nie 26 proc. badanych, w tym 28 proc. kobiet. Co ciekawe, ten problem był już wyraźnie widoczny w naszych badaniach z 2017 r. Minęło kilka lat, a my nadal nie potrafimy skutecznie sobie z nim radzić.
Jednak szczególnie niepokoją mnie wyniki dotyczące mężczyzn. Aż 21 proc. z nich deklaruje lęk przed tym, że nie sprawdzą się podczas kontaktów seksualnych. Wśród kobiet podobne obawy ma 12 proc. badanych. W porównaniu z wcześniejszymi badaniami ten lęk u mężczyzn wyraźnie wzrósł.
PAP: Dlaczego? Przecież żyjemy w czasach większej swobody seksualnej, mamy dostęp do wiedzy, poradników i specjalistów.
Z.I.: Ale jednocześnie rośnie presja. Kobiety coraz lepiej znają swoje potrzeby, prawa i oczekiwania dotyczące życia intymnego, tymczasem wiedza wielu mężczyzn nie rozwija się w takim samym tempie, więc pojawia się obawa, czy sprostają oczekiwaniom partnerki.
Do tego dochodzi pornografia. Wielu mężczyzn ogląda materiały pornograficzne, a następnie, świadomie lub nie, porównuje z nimi własne ciało i sprawność seksualną. Tymczasem pornografia przedstawia wykreowaną rzeczywistość, a nie wszyscy mężczyźni wyglądają tak jak aktorzy pornograficzni, nie mają takich samych genitaliów ani nie funkcjonują seksualnie w sposób prezentowany na ekranie.
Jeśli ktoś traktuje te obrazy jako wzorzec, zaczyna się zastanawiać, czy jest wystarczająco atrakcyjny i sprawny. W naszych badaniach 13 proc. mężczyzn deklaruje obawę przed wystąpieniem problemów w trakcie współżycia, co pokazuje, że dla niemałej grupy seks przestaje być źródłem przyjemności, a staje się sytuacją, w której trzeba zdać egzamin.
PAP: Czyli współczesny mężczyzna nie tylko ma być silny, zaradny i odnosić sukcesy, ale jeszcze musi być doskonałym kochankiem?
Z.I.: Właśnie taką presję obserwujemy. Mężczyzna ma być sprawny, atrakcyjny, wysportowany, skuteczny w pracy i niezawodny w łóżku, a do tego dobrze zarabiać. Proszę zwrócić uwagę na to, jaki obraz męskości prezentują media: umięśniony, pewny siebie człowiek, któremu wszystko się udaje.
Tymczasem życie tak nie wygląda. Każdy doświadcza trudności, lęków, porażek czy problemów zdrowotnych, ale wielu mężczyzn wychowano w przekonaniu, że nie wolno im tego okazywać – mają być zawsze silni. Jeśli coś ich boli, powinni wytrzymać. Jeśli się boją, nie powinni się przyznawać. Jeśli mają problem, powinni sami go rozwiązać. I ten stereotyp bardzo mocno wpływa na ich życie, również seksualne, ale także społeczne i zawodowe.
PAP: A może problem polega na tym, że mężczyźni nie mają wsparcia ze strony partnerek? Czy może raczej nie potrafią z niego skorzystać?
Z.I.: Nie sprowadzałbym tego do braku wsparcia kobiet. Często partnerka chce pomóc, próbuje rozmawiać, zachęca do wizyty u lekarza czy psychologa, ale mężczyzna niekoniecznie dobrze na to reaguje. Przyznanie się do problemu może odbierać jako przyznanie się do słabości.
W relacjach intymnych jedną z największych trudności pozostaje komunikacja. Kobiety często są bardziej otwarte na rozmowę o emocjach, zdrowiu czy potrzebach seksualnych; mężczyźni mają z tym większy kłopot.
Nie jestem jednak zwolennikiem przerzucania odpowiedzialności za zdrowie mężczyzny na jego partnerkę. Często słyszymy, że to żona powinna przypominać mężowi o badaniach, umówić go do lekarza, dopilnować leczenia. Oczywiście dobrze, kiedy partnerzy się wspierają, ale dorosły mężczyzna musi również sam odpowiadać za swoje zdrowie.
PAP: Tyle że wielu mężczyzn zachowuje się tak, jakby lekarz był im potrzebny dopiero wtedy, gdy nie mogą już wstać z łóżka.
Z.I.: Niestety, badania to potwierdzają. Kiedy zapytaliśmy mężczyzn, czy w ciągu ostatnich pięciu lat wykonywali badania prostaty, 66 proc. odpowiedziało przecząco. Z kolei 40 proc. mężczyzn zadeklarowało, że nigdy nie wykonywało samobadania jąder.
Są to niepokojące wyniki. Oczywiście zakres badań profilaktycznych powinien zależeć od wieku i indywidualnych wskazań medycznych, ale problem jest szerszy: mężczyźni często unikają kontaktu z lekarzem, ponieważ nie chcą myśleć o tym, że mogą być chorzy.
Podobnie dzieje się w przypadku zdrowia psychicznego. Mężczyzna może odczuwać lęk, mieć objawy depresyjne, problemy ze snem, ale długo nie szuka pomocy. Czasami nawet przed sobą nie chce przyznać, że dzieje się z nim coś niedobrego.
PAP: Czy ten nakaz bycia silnym może mieć związek z tym, że mężczyźni częściej umierają w wyniku samobójstwa?
Z.I.: Myślę, że stereotypy dotyczące męskości są jednym z ważnych elementów tego problemu. Kobiety częściej szukają pomocy psychologicznej czy psychiatrycznej, a mężczyźni mają tendencję do zamykania się w sobie, wypierania trudności i przekonywania otoczenia, że wszystko jest w porządku.
Tymczasem wiemy, że mężczyźni częściej umierają w wyniku samobójstwa. Według danych Komendy Głównej Policji w 2025 r. w Polsce każdego dnia w wyniku samobójstwa umierało średnio niemal 11 mężczyzn i nieco ponad dwie kobiety. Mężczyźni stanowili ponad 83 proc. wszystkich osób, które odebrały sobie życie.
Nie można oczywiście wyjaśniać tak dramatycznego zjawiska jednym czynnikiem, ale brak umiejętności proszenia o pomoc i mówienia o własnych emocjach z pewnością jest problemem, którym musimy się zajmować.
W Polsce ciągle funkcjonuje przekonanie, że mężczyzna powinien sobie poradzić sam, a przecież nie każdy jest silny w każdej sytuacji, nie każdy potrafi samodzielnie pokonać kryzys – i nie ma w tym niczego, czego należałoby się wstydzić.
PAP: Czy młodzi mężczyźni są inni? Pokolenie dwudziesto- i trzydziestolatków wydaje się bardziej otwarte na rozmowy o emocjach.
Z.I.: Niestety, jeśli chodzi o zdrowie psychiczne, sytuacja młodych mężczyzn nie wygląda dobrze. Z naszych badań wynika, że problemy w tym obszarze deklaruje 23 proc. mężczyzn w wieku 18-29 lat. W grupie 50-59 lat jest to 17 proc., a wśród mężczyzn po sześćdziesiątce – 11 proc.
Oczywiście kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszają problemy dotyczące zdrowia psychicznego, ale jeśli przyjrzymy się samym mężczyznom, to właśnie młodsze grupy wiekowe wypadają szczególnie niepokojąco.
Mówimy o problemach depresyjnych, zaburzeniach lękowych, trudnościach w relacjach. Do tego dochodzą zaburzenia snu, na które wskazuje około 10 proc. mężczyzn – a sen jest niezwykle ważny dla naszego funkcjonowania zarówno fizycznego, jak i psychicznego.
Jeśli człowiek nie radzi sobie z trudnościami, one zaczynają się nawarstwiać. Pogarsza się samopoczucie, cierpią relacje z innymi, pojawia się izolacja. Część młodych ludzi spędza coraz więcej czasu w internecie, ponieważ tam czują się bezpieczniej niż w bezpośrednich kontaktach społecznych.
PAP: Dlaczego tak się dzieje? Czy wychowujemy chłopców na mężczyzn, którzy później nie potrafią powiedzieć: „Boję się, jest mi smutno, potrzebuję pomocy”?
Z.I.: W dużej mierze tak. To są wzorce społeczno-kulturowe wynoszone z domów rodzinnych. Proszę przypomnieć sobie, ile razy chłopiec słyszy: „nie płacz”, „przestań się mazać”, „nie bądź babą”. W ten sposób od najmłodszych lat uczymy go, że okazywanie emocji jest czymś niewłaściwym, a słabość przystoi dziewczynkom, ale nie chłopcom.
Chłopak ma być silny i samodzielny. Ma sobie poradzić. A kiedy dorasta, trudno mu nagle zmienić sposób myślenia o sobie i zacząć otwarcie mówić o lęku, smutku czy poczuciu bezradności.
W poradnictwie rodzinnym spotykam mężczyzn, których do specjalisty przyprowadza partnerka. Ona opowiada o problemach, a on przekonuje, że właściwie nic się nie dzieje. Nie zawsze wynika to ze złej woli. Czasami człowiek przez całe życie uczył się zaprzeczać własnym trudnościom i naprawdę nie potrafi inaczej reagować.
PAP: Czy szkoła może coś z tym zrobić?
Z.I.: Oczywiście. Dlatego tak ważna jest edukacja zdrowotna, również w obszarze zdrowia psychicznego. Chodzi nie tylko o przekazywanie wiedzy o depresji czy zaburzeniach lękowych, ale także o uczenie dzieci rozpoznawania emocji, dostrzegania problemów u siebie i innych oraz szukania pomocy.
Proszę zauważyć, jak wiele emocji wywołało wprowadzenie edukacji zdrowotnej do szkół. Tymczasem właśnie takie treści są nam bardzo potrzebne. Dziecko powinno wiedzieć, że kiedy jest mu źle, może zwrócić się do dorosłego. Że płacz nie jest powodem do wstydu, a prośba o wsparcie nie oznacza porażki.
Podobne potrzeby widzimy na uczelniach i dlatego coraz większą wagę przywiązuje się do zapewniania studentom pomocy psychologicznej, a w niektórych ośrodkach takie poradnie cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem. To pokazuje, że młodzi ludzie potrzebują wsparcia, szczególnie w sytuacjach związanych ze stresem, trudnościami w komunikacji czy funkcjonowaniem w grupie.
PAP: Wyobraźmy sobie, że naszą rozmowę przeczyta mężczyzna, który pomyśli: „Kurczę, to o mnie. Chyba potrzebuję pomocy”. Co powinien zrobić?
Z.I.: Przede wszystkim nie powinien odkładać tego na później. Możliwości zależą oczywiście od miejsca zamieszkania i rodzaju problemu. W wielu miastach i powiatach działają ośrodki pomocy rodzinie oferujące wsparcie psychologiczne lub psychoterapeutyczne. Można zwrócić się do psychologa, a jeśli objawy są poważniejsze, również do psychiatry. Do psychiatry nie potrzeba skierowania.
Funkcjonują też telefony zaufania i infolinie, również całodobowe, za pośrednictwem których można uzyskać pomoc albo dowiedzieć się, gdzie jej szukać.
Ważne, żeby korzystać z pomocy osób odpowiednio przygotowanych. Sam dyplom ukończenia psychologii nie oznacza jeszcze, że ktoś ma doświadczenie potrzebne do prowadzenia skutecznej terapii.
Chciałbym jednak szczególnie podkreślić jedną rzecz: szukanie pomocy w kryzysie jest dowodem dojrzałości. To przejaw odpowiedzialności za siebie, swoje zdrowie i relacje z bliskimi – to nie słabość, lecz odpowiedzialność.
PAP: Dlaczego mężczyzna, który świetnie radzi sobie w pracy, bywa zupełnie bezradny w relacjach z najbliższymi?
Z.I.: To bardzo ciekawe zjawisko, które obserwuję również wśród swoich pacjentów. Wielu mężczyzn pracuje w korporacjach i dużych firmach, uczestniczy w szkoleniach dotyczących komunikacji, radzenia sobie ze stresem, negocjacji czy mediacji. Potrafią wykorzystywać te umiejętności zawodowo.
Ale kiedy wracają do domu i odwieszają torbę na haczyk, to tak, jakby razem z nią odwieszali całą zdobytą wiedzę. Nagle okazuje się, że nie potrafią rozmawiać o swoich potrzebach, rozwiązywać konfliktów czy radzić sobie z napięciem w rodzinie.
A przecież związek również wymaga pracy. Czasami mówię pacjentom, że rodzina jest trochę jak małe przedsiębiorstwo – trzeba o nią dbać, inwestować w relacje, rozmawiać, szukać rozwiązań. Nic dobrego nie dzieje się samo. Zdarza się, że ludzie lepiej dbają o własny biznes niż o związek, małżeństwo.
I jest jeszcze jedna rzecz, na którą zwracam uwagę w swoich badaniach: pytam Polaków, czy przytulanie i bliskość cielesna są dla nich ważniejsze niż stosunek seksualny. Aż 63 proc. odpowiada, że tak. Co ciekawe, odsetek kobiet i mężczyzn udzielających takiej odpowiedzi nie jest tak bardzo zróżnicowany. To pokazuje, jak ogromną potrzebę bliskości mamy wszyscy, niezależnie od płci, a jednocześnie jak często pozostaje ona niezaspokojona.
Powiedziałbym nawet, że polski mężczyzna jest trochę niedopieszczony. Chociaż nie, może lepsze będzie inne określenie.
PAP: Nieutulony?
Z.I.: Właśnie! Nieutulony. I proszę mi wierzyć, że to nie jest żart. Zdarza się, że przychodzą do mnie mężczyźni, którzy mówią: „wie pan, ja wracam z roboty i bym tak chciał po prostu położyć głowę na kolanach żony”. Pytam wtedy: „a co panu przeszkadza?”. I słyszę: „bo żona ma na kolanach kota. Głaszcze go, przytula, a kiedy próbuję podejść, mówi, żebym jej nie przeszkadzał”.
Oczywiście to brzmi zabawnie, ale kryje się za tym prawdziwy problem. Spotykam mężczyzn, którzy są zazdrośni o domowe zwierzęta. Nie dlatego, że nie lubią kotów czy psów, ale dlatego, że widzą, ile czułości, uwagi i dotyku otrzymuje zwierzę, podczas gdy oni sami bardzo tego potrzebują.
I nie chodzi wyłącznie o mężczyzn. Kobiety również bywają niedopieszczone. Wszyscy potrzebujemy dotyku, przytulenia, pogłaskania, poczucia, że jesteśmy dla kogoś ważni.
W niektórych krajach funkcjonują już nawet odpłatne usługi przytulania. Człowiek przychodzi na pół godziny czy godzinę, żeby doświadczyć bliskości fizycznej, która nie ma charakteru erotycznego. To również pokazuje, jak bardzo ludzie potrzebują kontaktu z drugim człowiekiem.
Musimy wreszcie zrozumieć, że przytulanie nie musi być zaproszeniem do seksu. Można chcieć położyć głowę na czyichś kolanach, zostać pogłaskanym czy po prostu pobyć blisko, nie oczekując niczego więcej. Chodzi o bezpieczeństwo, ukojenie, poczucie więzi.
A mężczyźni często są pod tym względem w szczególnie trudnej sytuacji, ponieważ przez całe życie słyszą, że powinni być silni i samowystarczalni. Nawet kiedy bardzo potrzebują czułości, wydaje im się, że nie wypada o nią poprosić.