Po zakończeniu fazy grupowej Ligi Narodów ważą się losy Jana Urbana. Jego piłkarze we wtorek zremisowali ze Szwecją (1:1). Ostatnim trenerem, który rozstał się z reprezentacją Polski po remisie, był w 1996 roku Władysław Stachurski. Kolejni odchodzili po porażkach lub… wygranych meczach „o honor”.
– Czy mnie zwolnią, czy nie, to nie ode mnie zależy — przyznał Urban po sobotniej porażce z Rumunią w Bukareszcie 1:2. Trzy dni później jego podopieczni odnotowali remis we Wrocławiu z ekipą „Trzech Koron” i zajęli trzecie miejsce w swojej grupie drugiej dywizji LN. Nie awansowali do najwyższej, ale też nie spadli na trzeci poziom.
Prezes PZPN Cezary Kulesza na razie daje sobie czas na decyzję ws. selekcjonera. Zamierza się z nim spotkać, oczekuje też raportu z pracy sztabu. Być może przyszłość 64-letniego trenera rozstrzygnie się do 6 grudnia. Na ten dzień zaplanowano w Belfaście losowanie grup eliminacji Euro 2028.
Za pozostaniem Urbana na stanowisku przemawia między innymi… historia. W XXI wieku żaden selekcjoner reprezentacji Polski nie zakończył pracy z kadrą po zremisowanym meczu. Najczęściej po porażkach, choć w różnych okolicznościach, a trzykrotnie po wygranych meczach „o honor” w mistrzostwach świata.
Ostatni przypadek „remisowego pożegnania” miał miejsce na początku maja 1996 roku. Reprezentacja w czwartym meczu pod wodzą trenera Stachurskiego podzieliła się wówczas w Mielcu punktami z Białorusią 1:1. Kilka dni później doszło do zmiany i stery w kadrze, po raz drugi w karierze, przejął Antoni Piechniczek. Oficjalnie Stachurski sam zrezygnował, po tym, jak nie odniósł żadnego zwycięstwa, choć nie brakowało głosów, że na jego decyzję wpływ miał ówczesny szef PZPN Marian Dziurowicz.
Druga przygoda z kadrą cenionego w polskim futbolu Piechniczka, który w 1982 doprowadził biało-czerwonych do trzeciego miejsca w MŚ w Hiszpanii, trwała tylko rok. Po raz ostatni pełnił funkcję selekcjonera 31 maja 1997 roku, w przegranym 0:2 meczu z Anglią w Chorzowie w eliminacjach MŚ.
Tymczasowo kadrę przejął jego asystent Krzysztof Pawlak i… wygrał z Gruzją w Katowicach 4:1, a następnie selekcjonerem został Janusz Wójcik.
Trener wicemistrzów olimpijskich z Barcelony prowadził seniorską kadrę ponad dwa lata, a ten okres zakończył przegrany 0:2 wyjazdowy mecz ze Szwecją w październiku 1999.
Od początku 2000 roku reprezentacją dowodził Jerzy Engel. Awansował z nią na mundial 2002 w Korei Południowej i Japonii. Biało-czerwoni po porażkach z Koreańczykami 0:2 i Portugalczykami 0:4 stracili szansę wyjścia z grupy.
Na pocieszenie, w meczu „o honor” i w mocno zmienionym składzie, pokonali USA 3:1, a po powrocie do kraju selekcjoner przestał pełnić tę funkcję.
Engela zastąpił ówczesny wiceprezes Zbigniew Boniek, lecz wytrwał niespełna pół roku. Sam zrezygnował na początku grudnia 2002 roku, a jego ostatnim meczem w tej roli była listopadowa porażka 0:2 z Danią w Kopenhadze.
Wkrótce potem funkcję selekcjonera powierzono Pawłowi Janasowi. Na Euro 2004 w Portugalii drużynie narodowej nie udało się awansować, ale zakwalifikowała się do mistrzostw świata 2006 w Niemczech. Mundial okazał się jednak wielkim rozczarowaniem. Biało-czerwoni przegrali dwa pierwsze mecze (0:2 z Ekwadorem, 0:1 z Niemcami) i jako pierwsi stracili szansę awansu do 1/8 finału. Na koniec pokonali Kostarykę 2:1 i wrócili do domów.
Ówczesny prezes PZPN Michał Listkiewicz zachował się bardzo dyplomatycznie wobec Janasa, ale dziennikarze i kibice nie byli tak wyrozumiali.
– Bardzo wysoko oceniamy pracę trenera Janasa — powiedział Listkiewicz na konferencji prasowej, informując o zakończeniu z nim współpracy i podpisaniu kontraktu z Leo Beenhakkerem.
Holender w świetnym stylu awansował do mistrzostw Europy 2008 w Austrii i Szwajcarii. Turniej znów okazał się jednak rozczarowaniem dla polskich kibiców. Biało-czerwoni przegrali z Niemcami 0:2, zremisowali z Austrią 1:1 i na koniec ulegli grającej w rezerwowym składzie Chorwacji 0:1.
Po Euro doświadczony szkoleniowiec pozostał na stanowisku, jako pierwszy w kadrze Polski po wielkim turnieju w tym stuleciu.
Jesienią 2008 roku doszło jednak do zmiany w fotelu prezesa PZPN — następcą Listkiewicza został Grzegorz Lato. W miarę upływu czasu relacje nowych władz federacji z Beenhakkerem były coraz bardziej napięte. Ostatecznie, pod koniec nieudanych eliminacji MŚ 2010, Holender przestał pełnić swoją funkcję. Prezes Lato ogłosił decyzję tuż po porażce 0:3 ze Słowenią 9 września 2009 w Mariborze.
W pozostałych dwóch spotkaniach eliminacyjnych — przegranych 0:2 z Czechami i 0:1 ze Słowacją — drużynę prowadził Stefan Majewski.
Później nastała era Franciszka Smudy. Na Euro 2012 Polacy nie musieli się kwalifikować, ponieważ jako współgospodarze mieli zapewniony udział. Występ znów był nieudany — dwa punkty w grupie po remisach 1:1 z Grecją i Rosją w Warszawie oraz porażce 0:1 z Czechami we Wrocławiu.
– Rozmawiałem z trenerem Smudą. Jego kontrakt kończy się 31 sierpnia. Doszliśmy wspólnie do wniosku, że wypłacam mu wszystkie pensje i należności obowiązujące do wygaśnięcia umowy. I już rozpoczynamy procedury wyboru nowego selekcjonera — przyznał prezes Lato 19 czerwca 2012.
Niespełna miesiąc później następcą Smudy został Waldemar Fornalik. Znany z solidnej pracy w klubach szkoleniowiec nie zdołał awansować do mistrzostw świata i po porażce 0:2 z Anglią na Wembley w październiku 2013 roku Boniek, kolejny prezes PZPN, powierzył obowiązki selekcjonera Adamowi Nawałce.
Potwierdziła się wówczas niepisana zasada, że niedobrze dla wszystkich stron, gdy prezes PZPN dostaje selekcjonera w „spadku” po swoim poprzedniku. Fornalika mianował Lato, a zwolnił Boniek.
Mimo pierwszych niepowodzeń w meczach towarzyskich Nawałka zbudował silną reprezentację, która awansowała na Euro 2016 we Francji. Tam dotarła do ćwierćfinału, przegrywając w rzutach karnych z Portugalią.
Nic więc dziwnego, że Nawałka pozostał na stanowisku. Później doprowadził kadrę do mistrzostw świata 2018 w Rosji, ale turniej okazał się piłkarską klapą. Po porażkach 1:2 z Senegalem i 0:3 z Kolumbią Polacy stracili szansę awansu. Na koniec fazy grupowej pokonali Japonię 1:0, potwierdzając, że mecze „o honor” są specjalnością biało-czerwonych.
Po powrocie do kraju Boniek i Nawałka spotkali się, aby omówić dalsze plany. Ostatecznie uznano, że ich drogi się rozejdą.
Następcą został Jerzy Brzęczek. Awansował bez kłopotów z teoretycznie niezbyt mocnej grupy do Euro 2020, ale turniej z powodu pandemii przesunięto o rok.
Jesienią 2020 Brzęczek utrzymał kadrę w najwyższej dywizji Ligi Narodów, lecz na reprezentację spadła fala krytyki. Mimo tego decyzja Bońka o zmianie selekcjonera była niespodziewana, a właściwie czas jej podjęcia — styczeń 2021, czyli pięć miesięcy przed opóźnionymi ME. Ostatnim występem kadry pod wodzą Brzęczka był więc przegrany 1:2 w Chorzowie 18 listopada 2020 mecz z Holandią.
Szansę otrzymał Portugalczyk Paulo Sousa. Na Euro biało-czerwoni odpadli już po fazie grupowej, ale Boniek nie zwolnił Portugalczyka. Sousa miał ważny kontrakt z PZPN, poza tym ówczesny szef federacji kończył swoją pracę, bo nie mógł ubiegać się o trzecią kadencję z rzędu. 18 sierpnia 2021 prezesem został Kulesza.
Koniec kontraktu Sousy z PZPN zależał od wyników Polaków w walce o awans do MŚ 2022. Zajęli drugie miejsce w grupie eliminacyjnej i wystąpili w barażach, więc umowa szkoleniowca automatycznie przedłużała się do tego czasu. Portugalczyk jednak jej nie wypełnił, bowiem pod koniec grudnia 2021 poinformował Kuleszę, że chce rozwiązać kontrakt. Odszedł do Flamengo Rio de Janeiro, gdzie nie zagrzał zbyt długo miejsca.
Wakat w reprezentacji objął specjalista od „pożarów” Czesław Michniewicz. Zrealizował postawione przed nim cele. Najpierw — w marcu 2022 – awansował przez finał barażowy na mundial, utrzymał również kadrę w najwyższej dywizji LN.
W Katarze drużyna wyszła z grupy, a w 1/8 finału przegrała z Francją 1:3. Sporo wątpliwości wzbudził jednak jej defensywny styl. Jeszcze bardziej na niekorzyść Michniewicza działała tzw. afera premiowa i — jak informowały media — nieporozumienia w drużynie przy podziale ewentualnej nagrody finansowej.
Trener zaprzeczał informacjom dziennikarzy, ale wkrótce potem Kulesza szukał już nowego selekcjonera. Postawił na Fernando Santosa, który z Portugalią wygrał mistrzostwa Europy (2016) i Ligę Narodów (2019), a wcześniej prowadził Greków.
– To był trudny wybór, ale wybraliśmy najlepszego możliwego selekcjonera — podkreślił Kulesza 24 stycznia 2023 roku, przedstawiając Santosa na konferencji prasowej.
Koniec tak pięknie zapowiadającej się historii nastąpił szybko. Trzy porażki w pięciu meczach w teoretycznie łatwej grupie eliminacji Euro sprawiły, że we wrześniu 2023 – po wpadce 0:2 z Albanią w Tiranie — władze PZPN rozstały się z doświadczonym Portugalczykiem.
Jeszcze w tym samym miesiącu Kulesza wybrał Michała Probierza, którego znał z czasów wspólnej pracy w Jagiellonii Białystok, a później — już za swojej kadencji w PZPN — mianował trenerem reprezentacji do lat 21.
Probierz wprowadził kadrę, poprzez baraże, do Euro 2024. Jego podopieczni turniej w Niemczech zakończyli już w fazie grupowej, natomiast jesienią spadli z najwyższej dywizji Ligi Narodów.
Selekcjoner pozostał jednak na stanowisku na eliminacje MŚ 2026. I kto wie, jak długo kontynuowałby pracę, gdyby nie wydarzenia z początku czerwca 2025 roku. Odebranie opaski kapitana nieobecnemu na zgrupowaniu Robertowi Lewandowskiego, następnie rezygnacja słynnego napastnika z gry w kadrze pod wodzą Probierza i porażka z Finlandią 1:2 sprawiły, że 12 czerwca, kilkadziesiąt godzin po meczu w Helsinkach, ówczesny selekcjoner złożył rezygnację.
W połowie lipca 2025 jego następcą został Urban. Początek miał bardzo udany, ale w 2026 roku wygrał tylko dwa z dziesięciu meczów, przegrał wszystkie wyjazdowe, a rok zakończył remisem ze Szwecją. Wkrótce okaże się, czy to był dla niego ostatni akord w kadrze, czy może jednak „zwycięski remis”…
Maciej Białek (PAP)





