Matematyczny święty Graal odnaleziony za pomocą AI. Matematyk: Otwierają się nowe horyzonty

Popularne

Za pomocą modelu sztucznej inteligencji udało się wygenerować formalny dowód hipotezy Riemanna, świętego Graala matematyków. Przed nami próba zrozumienia, co w tym dowodzie się wydarzyło, czy jest w nim nowa matematyka – skomentował dla PAP matematyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego dr Tomasz Miller.

W piątek po południu naszego czasu (rano czasu amerykańskiego) amerykańsko-turecki matematyk, pracownik firmy Anthropic, Levent Alpöge, wydał czterostronicowe oświadczenie, w którym napisał: „Uważam, że – pracując z (modelem) Claude – odkryłem dowód hipotezy Riemanna”.

Hipotezę sformułował niemiecki matematyk Bernhard Riemann w 1859 r. Według niej rozmieszczenie liczb pierwszych na osi liczbowej – które na pierwszy rzut oka wydaje się przypadkowe – jest w rzeczywistości określone przez złożony, pełen znaczenia porządek. Z czasem hipoteza ta stała się punktem odniesienia dla całej teorii liczb.

Pierwsza strona pracy Riemanna z 1859 roku, w której sformułował hipotezę

– Levent Alpöge ogłosił, że udało mu się za pomocą wewnętrznego, niepublicznego modelu Claude firmy Anthropic wygenerować formalny dowód hipotezy Riemanna, swoistego świętego Graala matematyków, najsłynniejszego otwartego problemu, rozpalającego wyobraźnię uczonych od 167 lat, gdy została sformułowana przez Bernharda Riemanna – powiedział PAP Tomasz Miller.

Jak podkreślił, jest to na razie tzw. dowód formalny.

– To nie jest dowód napisany ludzkim językiem, tylko formalnym językiem maszynowym, w języku programowania Lean, który to język został stworzony kilkanaście lat temu właśnie po to, by dało się automatycznie sprawdzać logiczną poprawność zapisanych w nim dowodów matematycznych – wyjaśnił.

Doprecyzował, że model sztucznej inteligencji wygenerował bardzo długi, formalny dowód, którego logiczna poprawność została następnie potwierdzona przez kompilator. Z punktu widzenia logiki najpewniej nie ma w nim więc żadnej luki.

Hipoteza Riemanna ekscytuje matematyków od lat. Mierzył się z nią m.in. noblista John Nash, którego historię opowiada słynny film „Piękny umysł”.

– Wzięła się ona z badań Riemanna nad rozkładem liczb pierwszych. Są one fundamentem współczesnej kryptografii, ale mają też wiele zastosowań w matematyce. Jeśli uda się udowodnić, że hipoteza ta jest prawdziwa – a wydaje się, że to się formalnie udało – to automatycznie wynika z niej prawdziwość dalszych setek czy wręcz tysięcy twierdzeń z teorii liczb i innych działów matematyki. Ma nawet przełożenie na fizykę teoretyczną – opisywał dr Miller.

Zwrócił uwagę, że matematycy cenią hipotezę Riemanna i inne wielkie hipotezy nie tylko dla nich samych, ale ze względu na możliwość rozwoju nauki przy ich badaniu.

– W historii matematyki często jest tak, że próbując udowodnić jakąś hipotezę, która tak długo się broni, po drodze powstają nowe idee, nowe narzędzia, które potem znajdują zastosowanie także w wielu innych miejscach – mówił. Sama próba udowodnienia tych największych hipotez może otwierać nowe horyzonty.

Dlatego też hipoteza Riemanna była umieszczona na liście 23 problemów matematycznych Davida Hilberta z 1900 r., a 100 lat później, w roku 2000 znalazła się wśród siedmiu problemów milenijnych ogłoszonych przez Instytut Matematyczny Claya (USA).

Jak mówił dr Miller, tak szybki wzrost możliwości sztucznej inteligencji w matematyce sprawia, iż „ludzka matematyka musi w pewnym sensie troszeczkę na nowo się wymyślić”.

– Okazuje się – i napisał to też Levent Alpöge w swoim oświadczeniu – że on z początku był w stanie tym wewnętrznym modelem kierować, podsuwał mu pomysły, co warto zbadać, którą ścieżkę zrealizować. Jednak od pewnego momentu ta sztuczna inteligencja już mu uciekła, robiła rzeczy, o które on nie prosił, i to ona prowadziła go przez ten dowód. I obecnie nikt tego dowodu nie rozumie, na czele z samym Alpöge – opisywał matematyk z UJ.

Jak zaznaczył, teraz matematyków czeka długi proces próby zrozumienia tego, co się w tym dowodzie wydarzyło – „czy tam są jakieś radykalnie nowe idee, jakaś nowa matematyka, czy też jest w nim tylko i aż pomysłowe wykorzystanie tej matematyki, która była już do tej pory znana”.

– Dysponujemy obecnie narzędziem, które pozwala uprawiać matematykę w zupełnie inny sposób – pod pewnymi względami lepszy, ale pod pewnymi względami gorszy. Bo wciąż jednak najważniejsze dla nas w matematyce jest rozumienie tego, co się tam dzieje – zaznaczył.

– Nie chcemy się znaleźć w takiej sytuacji, że maszyna będzie udowadniać twierdzenia i będziemy tylko dostawać jakieś takie pojedyncze bity informacji, że to twierdzenie jest prawdziwe, a to fałszywe. W matematyce nie tylko o to chodzi. Chodzi o zrozumienie wzajemnych relacji między strukturami – opisał.

Jak mówił, niektórzy matematycy obawiają się, że tym nowym wynikom nie będzie towarzyszył wgląd; zyskamy nowe informacje, ale nasza wiedza nie ulegnie pogłębieniu.

– Matematyków i innych naukowców napędza głęboka potrzeba zrozumienia. Sztuczna inteligencja diametralnie zmienia sposób uprawiania matematyki, ale nie unieważnia tej potrzeby. Przed nami na szczęście wciąż dużo pracy – podsumował.

Tomasz Miller jest laureatem nagrody Popularyzator Nauki 2024 w kategorii Naukowiec. Jego 1,5-godzinny wykład na YouTube dotyczący hipotezy Riemanna zyskał 1,3 mln wyświetleń. (PAP)

Podobne

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Mojbilet imporezy w USA

Ostatnio dodane

PSFCU VISA Elite

Mojbilet imporezy w USA