Rosyjskie oczekiwania związane ze szczytem przywódców USA, Chin i Rosji w Shenzhen okazały się zdecydowanie na wyrost: Moskwie nie udało się osiągnąć sukcesów, a skuteczny atak na Most Kerczeński to poważny cios dla Moskwy, tak praktyczny, jak i wizerunkowy – ocenił w rozmowie z PAP Ołeksij Melnyk z Centrum im. Razumkowa w Kijowie.
Spotkanie przywódców USA, Chin i Rosji podczas szczytu APEC w Shenzhen w Chinach, które odbyło się 18-19 listopada, było dla Moskwy okazją do budowania własnego wizerunku jako światowego supermocarstwa. Faktycznie jednak obecne możliwości i potencjał Rosji nie odpowiadają tym wyobrażeniom, a analogie z konferencją w Jałcie w 1945 r., gdzie doszło do ustalenia podziału stref wpływów po II wojnie światowej, nie odpowiadają bieżącym uwarunkowaniom geopolitycznym.
– To, co wydarzyło się niedawno, jest bardzo symboliczne: dziś Putin nie jest w stanie ani dojechać do Jałty, ani zaprosić tam światowych przywódców (miasto Jałta jest położone na okupowanym Krymie – PAP) – powiedział w rozmowie PAP Ołeksij Melnyk, dyrektor programu polityki zagranicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego Centrum im. Razumkowa w Kijowie, odnosząc się do ukraińskich ataków na most w Cieśninie Kerczeńskiej, które spowodowały zawalenie się części drogowej przeprawy i uszkodzenie kolejowej.
Aktualnie Rosję ograniczają przede wszystkim jej możliwości gospodarcze: PKB tego państwa jest znacząco mniejszy niż USA czy Chin. Wpływ na tę sytuację mają zarówno sankcje wprowadzone w związku z agresją na Ukrainę (już po aneksji Krymu w 2014 r., zaostrzone po inwazji na pełną skalę w 2022 r.), jak i ukraińskie ataki na sektor naftowy, które ograniczyły Rosji możliwości przetwarzania i eksportu ropy. Ten ostatni czynnik ma kluczowe znaczenie dla przychodów rosyjskiego budżetu – zarówno aktualnie, jak i w dalszej perspektywie. Większość krajów europejskich zrezygnowała bowiem z rosyjskich dostaw lub zamierza to zrobić wkrótce.
Problemem dla Moskwy są także ograniczone możliwości oddziaływania militarnego: armia rosyjska nie była w stanie pokonać posiadającej znacznie mniejszy potencjał Ukrainy w ciągu blisko pięciu lat wojny i nic nie wskazuje na to, aby miało się to zmienić. Jednym z ostatnich atrybutów mocarstwowości Rosji pozostaje arsenał nuklearny, choć i w tym przypadku rosyjska armia ma problemy. Jeden z elementów triady nuklearnej – flota bombowców strategicznych – poniosła znaczne straty w wojnie z Ukrainą.
Zniszczenie drogowej przeprawy z Rosji na Krym na dwa dni przed spotkaniem w Shenzhen (w nocy z 16 na 17 listopada) to poważny cios, także wizerunkowy, dla rosyjskiego przywódcy Władimira Putina. Mimo tego Moskwa nie jest skłonna do zmiany swojej polityki.
– Rosjanie nie są zainteresowani pokojem, chcą kontynuacji wojny – uważają, że wcześniej czy później złamią Ukrainę i wpadnie ona w ich ręce. Putin jest przekonany, że wszystko idzie dobrze, a co najmniej prezentuje takie podejście – ocenił Melnyk. Jak zauważył, trwająca wojna jest na obecnym etapie konfliktem na wyniszczenie: wygra ją ten, komu na dłużej starczy zasobów i woli do jej prowadzenia. Obecnie nic nie wskazuje jednak na to, by któraś ze stron była skłonna zrezygnować z dalszej walki.
– Ukraińska delegacja proponowała porozumienie ws. rozejmu – energetycznego lub na Morzu Czarnym. Rosja te propozycje odrzuca, podobnie jak samą logikę procesu pokojowego, zgodnie z którym na początku powinno być porozumienie o całkowitym wstrzymaniu ognia, aby mogło znaleźć się miejsce dla dyplomacji – zaznaczył Melnyk.
Działania wojenne nie słabną, a okres jesienno-zimowy – dodatkowo – przyniósł nasilenie ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną.
Moskwa jest daleka od sukcesu w wojnie z Ukrainą, co nie przeszkadza jej konsekwentnie wysuwać żądania dotyczące bezpieczeństwa na całym kontynencie europejskim. Te nie zmieniły się od grudnia 2021 r., gdy rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow przedstawił listę warunków, które Ukraina i kraje europejskie powinny spełnić w ramach tworzenia „nowej architektury bezpieczeństwa w Europie”. Zgodnie z ogłoszonym wówczas ultimatum Ukraina powinna pozostać poza strukturami NATO, ograniczyć liczebność sił zbrojnych, a kraje wschodniej flanki Sojuszu – wycofać ze swojego terytorium infrastrukturę i żołnierzy oraz wszelkie instalacje, które znalazły się tam po rozszerzeniu organizacji na przełomie XX i XXI wieku.
Otwarte pozostaje pytanie o możliwości dalszych negocjacji pokojowych i rolę krajów europejskich. Co prawda, rosyjski przywódca Władimir Putin już po spotkaniu z liderami USA i Chin zadeklarował, że po zniszczeniu Mostu Kerczeńskiego kolejnych rozmów nie będzie, ale – z drugiej strony – podczas tej samej konferencji prasowej pojawiło się wiele wątków bezpośrednio odnoszących się do perspektywy dalszych negocjacji. Jak poinformowała w czwartek agencja Reutera, Putin po raz kolejny powtórzył, że kwestia Ukrainy musi być zintegrowana z „nową architekturą bezpieczeństwa w Europie”.
Państwa UE i NATO chcą mieć wpływ na rozmowy, ponieważ ich rezultat wpłynie wprost na bezpieczeństwo na kontynencie. Problem w tym, że nie chce tego przede wszystkim Rosja, która wolałaby uniknąć dodatkowego nacisku ze strony nieprzychylnie nastawionych do niej krajów (w tym Polski, która miałaby reprezentować interesy krajów wschodniej flanki NATO w ramach tzw. grupy E5, tworzonej również przez Niemcy, Wielką Brytanię, Francję i Włochy).
– Ostatnie słowo będzie miała administracja prezydenta USA Donalda Trumpa. Jednym z punktów, jakie proponują USA w ramach negocjacji trójstronnych, jest członkostwo Ukrainy w UE. Jak jednak można to osiągnąć bez udziału samych krajów Unii? – zastanawia się ekspert kijowskiego think tanku.
Rosyjskie wymagania są, przede wszystkim, zbyt wygórowane w stosunku do posiadanych przez to państwo zasobów i możliwości wpływania na sytuację międzynarodową.
– To, czego chce Rosja, jest absurdem, dlatego Kreml nie otrzyma korzyści, których by oczekiwał – np. powrotu NATO do granic z 1997 r. Mocno wątpię, aby była na to zgoda, nawet ze strony Donalda Trumpa – powiedział Melnyk.
W opinii większości analityków żadne z mocarstw, których przywódcy spotkali się w Shenzhen – Rosja, USA i Chiny – nie posiada obecnie na tyle skutecznych narzędzi wpływu w skali globalnej, w tym na kraje europejskie, aby narzucać rozwiązania i realizację konkretnych decyzji – nawet gdyby te postanowienia zapadały na spotkaniach na tak wysokim szczeblu, jak szczyt w ubiegłym tygodniu. (PAP)
Dariusz Materniak
mad/ rtt/





