Prezydent Karol Nawrocki zawetował w piątek rządową nowelę wdrażającą Akt o usługach cyfrowych (DSA). Ustawa miała umożliwić blokowanie nielegalnych treści w internecie — w tym zawierających mowę nienawiści.

Nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw przygotowało Ministerstwo Cyfryzacji. Celem zmian było wprowadzenie procedury, dzięki której możliwe byłoby szybkie wydawanie nakazów ograniczających dostęp do treści naruszających prawo w internecie, przy jednoczesnym poszanowaniu praw użytkowników sieci.

O zawetowaniu ustawy prezydent Karol Nawrocki poinformował na swojej stronie internetowej i w serwisie X.

– Nie będę ulegał żadnym szantażom rządzących, tym bardziej, jeśli zakładnikami ma być bezpieczeństwo i wolność. To niemoralne i nieakceptowalne działanie. Państwo ma dziś szeroką paletę możliwości, by chronić obywateli przed przestępcami. Musi mieć tylko wolę siłę i umiejętność, by z nich skutecznie skorzystać — uzasadnił Karol Nawrocki.

Jak dodał, jeśli jest potrzebne wzmocnienie przepisów, to rząd powinien przygotować odpowiednie propozycje, obecne — jak ocenił — nie są poprawą bezpieczeństwa, ale „próbą nadużycia władzy, by zabezpieczyć własne, polityczne interesy”.

Prezydent zaznaczył, że ustawa „w normalnych warunkach mogłaby trafić do oceny przez Trybunał Konstytucyjny”. – Ale dziś Trybunału nie ma. Trzeba go dopiero odbudować. Weto było więc jedyną możliwością — dodał.

Według prezydenta zaproponowane przepisy „dają rządowi w zasadzie arbitralne kontrole i możliwość decydowania o tym, co możemy, a czego nie możemy mówić, pisać, czy publikować”.

Jak mówił, jego pierwsze weto do ustawy w tej sprawie przyniosło rezultat — rozdzielono regulacje dotyczące organizacji krajowego systemu stosowania DSA od przepisów ustanawiających procedurę blokowania nielegalnych treści.

Prezydent przypomniał, że na końcowym etapie prac w Senacie ponownie rozszerzono kompetencje urzędnicze w zakresie blokowania treści. Wskazał, że rząd wykorzystał w tym celu serie ataków w szkołach.

Nawrocki zastrzegł przy tym, że państwo ma już narzędzia do walki z treściami terrorystycznymi.

– Sprawa październikowej tragedii pokazała, że służby, jeżeli chcą, potrafią skutecznie korzystać z istniejących instrumentów prawnych i nie potrzebują do tego żadnych dodatkowych ustawowych zmian — stwierdził prezydent.

Jak dodał, „pod hasłami bezpieczeństwa powstaje bowiem mechanizm, który przyznaje organom administracji publicznej, rządowi, możliwość wydawania decyzji o blokowaniu określonych treści w internecie”.

Argumentował, że to kompetencja szczególnie wrażliwa, a jej nadużycie może doprowadzić do ograniczenia debaty publicznej.

„Ochrona dzieci przed internetowymi przestępcami. Trudno wyobrazić sobie ważniejszą sprawę, która powinna łączyć ponad politycznymi podziałami. A jednak zawetował” – napisał premier Donald Tusk na platformie X.

– Myślałem, że prezydent nie jest w stanie mnie już niczym zaskoczyć, jeśli chodzi o wetowanie, ale tak, tym jestem mimo wszystko bardzo zaskoczony – powiedział premier Tusk pytany o weto na briefingu przed powrotem z Dublina.

Zdaniem premiera „szczególnie” w kontekście zdarzeń z ostatnich miesięcy, chronienie młodych ludzi przed „złem w internecie, przed nienawiścią, przed agresją, przestępcami w internecie” wydawało się dla niego „czymś tak oczywistym”.

– Nie jestem w stanie pojąć, dlaczego prezydent jest gotów blokować nawet tak potrzebne i tak społecznie uzasadnione ustawy. To jest wstyd, tak naprawdę. Jeśli chce toczyć wojnę z rządem kosztem polskich dzieci i polskiego bezpieczeństwa, to jest to po prostu wstyd – ocenił Tusk.

Dopytywany, czy podjęta będzie kolejna próba wprowadzenia zawetowanych przepisów, odparł, że on sam „nie chce toczyć jałowych sporów”, ale „postara się przekonać”.

– Ale sami wiecie, co tutaj dalej można zrobić? Tak oczywistej sprawy chyba nie trzeba nikomu tłumaczyć – zwrócił się do dziennikarzy. Dodał, iż wydaje mu się, że decyzja prezydenta to „tylko taka ślepa polityczna niechęć, żeby blokować i przeszkadzać”.

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski napisał na X, że „zawetowanie przez prezydenta tzw. ustawy cyfrowej, to przyzwolenie na hejt, nienawiść i śmierć, którą niesie internet”. „Za to wszystko Prezydent bierze osobistą odpowiedzialność” – napisał Gawkowski.

Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski ocenił weto prezydenta jako „skandaliczne”. „Prezydent po raz drugi zablokował ustawę, która miała chronić Polaków przed najgroźniejszymi przestępstwami w internecie. Namawianie do samobójstwa. Zlecenia zabójstwa. Materiały, które krzywdzą dzieci. To nie są opinie ani „kontrowersyjne treści”. To są przestępstwa” – napisał na X Standerski.

„Wolność słowa nie daje prawa do bezkarnego krzywdzenia ludzi. Nie jest przyzwoleniem na grożenie, oszukiwanie, nawoływanie do nienawiści czy seksualne wykorzystywanie dzieci. Nazywanie ochrony przed takimi przestępstwami cenzurą jest cynicznym nadużyciem pojęcia wolności” – wskazał na X minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.

Zaznaczył, że zwłaszcza dzisiaj widać jak łatwo internet staje się narzędziem manipulacji i podsycania społecznych konfliktów. „Ostatnie wydarzenia w Krakowie pokazały, jak szybko fałszywe informacje i boty mogą zatruwać debatę publiczną” – napisał Żurek.

Poinformował, że NASK zgłosił platformom społecznościowym blisko 4800 materiałów dezinformacyjnych w ciągu zaledwie czterech dni. „Już w pierwszej dobie zidentyfikowano ponad 2 tysiące kont rozpowszechniających fałszywe narracje. Wśród nich były boty, a kilkadziesiąt profili posługiwało się językiem rosyjskim lub zawierało nawiązania do Rosji” – podał.

„Przecież doskonale wiemy, kto na tym korzysta. Rosyjska propaganda od lat próbuje dzielić Polaków, szczuć jednych na drugich, podważać zaufanie do państwa i jego instytucji. Kłamstwo, dezinformacja i polaryzacja to narzędzia wykorzystywane do osłabiania Polski. Dlatego pytam wprost: czyich interesów Pan broni, po raz kolejny blokując przepisy, które miały chronić obywateli? Bo trudno znaleźć w tej decyzji korzyści dla ofiar przestępstw internetowych” – napisał minister sprawiedliwości.

Według niego nie można bez końca zasłaniać się wolnością, a jednocześnie odmawiać państwu narzędzi do ochrony ludzi przed przestępcami. „To nie jest odpowiedzialna troska o prawa obywatelskie. Kolejny raz wstyd mi za Pana działania, Panie Nawrocki” – wskazał.

„Nadal po stronie korporacji, pod przykrywką »wolności«, prezydent Nawrocki wetuje ustawę wspierającą bezpieczeństwo w sieci. Cios w Polskę, cios w bezpieczeństwo Polaków. Także dzieci” – oceniła na X ministra edukacji Barbara Nowacka.

„Weto ws. przepisów DSA to prezent dla oszustów i handlarzy ludźmi, a rachunek płacą polskie dzieci i emeryci okradani z oszczędności przez deepfake’i — również z Karolem Nawrockim w roli głównej” – napisał rzecznik rządu Adam Szłapka. „Karol Nawrocki — wielki obrońca suwerenności, który wetując ustawę DSA, oddał kontrolę nad polskim internetem Mecie i TikTokowi” – dodał.

Na konferencji prasowej wicepremier Gawkowski powiedział, że prezydent „może zawetować ustawę, ale nie zawetował problemu”.

– Stawiam panu prezydentowi publiczny akt oskarżenia, że bierze osobistą odpowiedzialność za każde skrzywdzone dziecko. Za te wszystkie łzy matek, które będą płakały nad dziećmi skrzywdzonymi w internecie — mówił Gawkowski.

Jak dodał, „to jest spór o to, czy państwo może być skuteczne i będzie miało narzędzia do tego, żeby walczyć z patostreamem w internecie”.

Gawkowski zaznaczył, że nie ma w tej chwili narzędzi do blokowania patotreści w internecie. – Jedyne narzędzia, które są dzisiaj w zakresie blokowania treści w Polsce, dotyczą Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i dotyczą działań terrorystycznych — dodał.

Podkreślił, że wie, dlaczego prezydent zawetował ustawę. – Prawica nie chce tej ustawy, bo się cholernie boi, że ta ustawa raz na zawsze skończy z promowaniem patotreści w internecie, które też budują prawicę. Ta ustawa dawałaby szansę na czysty internet bez tego wszystkiego złego, co dzisiaj dotyczy dzieci i starszych. Bez hejtu, nienawiści, nawoływania do przemocy — dodał.

Zaznaczył, że prezydent zachował się jak „lobbysta platform internetowych, który mówi: zarabiajcie dalej kasę, a ja będę się cieszył, bo promuję prawicę”.

Przypomniał też, że niedługo małżonka prezydenta organizuje okrągły stół przeciwko mowie nienawiści hejtowi w internecie. – Ciekaw jestem, co powie wszystkim tym, którzy tam przyjdą. Na stole były narzędzia, które hejt, nienawiści i patostreamy mogły ograniczyć. A pan prezydent to zawetował — podkreślił.

Zapowiedział nową ustawę o bezpieczeństwie w sieci. – Na pewno nie będzie tak, że po tym wecie ktokolwiek się podda. Nie zamierzamy odpuścić. Przygotujemy kolejną ustawę, która będzie dawała bezpieczeństwo w internecie — poinformował minister cyfryzacji.

Wiceminister Standerski wskazał zaś, że za każdą decyzją idzie odpowiedzialność. – To nie jest zabawa. To nie jest polityka na to, kto komu bardziej pokaże. To jest realne życie. Realne życie, w którym chodzi o pieniądze, często o oszczędności całego życia. Realne życie, w którym chodzi o psychikę młodych ludzi, o zdrowie, a czasem niestety również o życie — dodał.

– Oczywiście będziemy podejmować działania i wrócimy z tymi przepisami. Tylko problem jest taki, że nawet wracając z kolejnymi przepisami, po drugiej stronie trzeba mieć kogoś, kto ma, chociażby podstawowe poczucie odpowiedzialności za swoje decyzje — zaznaczył Standerski. – Mam wrażenie, że dzisiaj w Pałacu Prezydenckim nie ma osoby, która ma podstawowe poczucie odpowiedzialności za to, co robi — dodał.

Zawetowana ustawa była jedną z dwóch przygotowanych w odpowiedzi na prezydenckie weto z początku roku nowelizacji ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw. Druga z nich — pozwalająca na powołanie prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej na koordynatora ds. usług cyfrowych — została pod koniec września podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego, weszła w życie 6 listopada.

Przyjęcie przepisów jest konieczne do wdrożenia w Polsce obowiązującego w krajach Unii Europejskiej Aktu o usługach cyfrowych (DSA), który zaczął obowiązywać ponad dwa lata temu. Za brak tej implementacji grożą wysokie kary finansowe ze strony TSUE.

Zgodnie z zawetowaną nowelizacją sądy i właściwe organy miały wydawać nakazy dotyczące treści w internecie. Chodzi o sytuacje, gdy w sieci pojawiałyby się treści niezgodne z prawem, np. związane z oszustwami internetowymi, kradzieżą tożsamości, handlem ludźmi, propagowaniem ustrojów totalitarnych, sprzedażą podróbek oraz nielegalnym handlem towarami.

Dostawcy usług internetowych, w tym np. platformy internetowe, musieliby blokować wskazane w decyzjach organów treści, ale użytkownicy, których treści ograniczono, mogliby złożyć wniosek o przywrócenie dostępu – jeśli doszłoby do błędnej blokady. Przed złożeniem wniosku do organu konieczne byłoby skorzystanie z systemu zgłaszania treści u dostawcy usługi.

Rejestr wykorzystywanych do rozpowszechniania nielegalnych treści stron internetowych miał prowadzić prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Od decyzji nakazujących ograniczenie dostępu do nielegalnych treści można byłoby odwołać się do sądu powszechnego, który sprawdzi, czy dana treść rzeczywiście narusza prawo. Dlatego też nakazy nie byłyby wykonywane automatycznie przed możliwością ich zakwestionowania w sądzie.

W szczególnie pilnych przypadkach decyzjom organów miałby być nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Prokuratorzy, Policja, Krajowa Administracja Skarbowa oraz Straż Graniczna mogliby występować o szybkie blokowanie treści naruszających prawo, w tym związanych z wykorzystywaniem seksualnym dzieci.

Akt o usługach cyfrowych (DSA) jest pierwszą na świecie regulacją cyfrową (rozporządzeniem), która nakłada na firmy w całej UE odpowiedzialność za treści zamieszczane na ich platformach. W całości obowiązuje w krajach członkowskich od 17 lutego 2024 r. Artykuły 9. i 10. DSA wskazują, że państwowe organy sądowe i administracyjne mogą nakazywać dostawcom blokowanie treści w internecie. (PAP)