W piątek do kin wchodzi „Ebenezer Scrooge. Opowieść wigilijna” w reżyserii Ti Westa, nowa, mroczna wersja powieści Karola Dickensa. W tytułowej roli zobaczymy Johnny’ego Deppa, dla którego jest to powrót po burzliwym procesie i latach nieobecności w hollywoodzkich produkcjach.

Oficjalne hasło promujące film brzmi: „Znasz to imię, ale nie znasz tej historii”. Sięga ona 19 grudnia 1843 r. Tego dnia ukazała się napisana przez Karola Dickensa „Opowieść wigilijna”. Historia Ebenezera Scrooge’a – zgorzkniałego sknery i egoisty, dla którego wartością nadrzędną są pieniądze – szybko stała się niezwykle popularna. Nie tylko w rodzimej dla Dickensa Anglii, ale także za oceanem. „To, że taka książka powinna znaleźć trwałe miejsce w czułym podziwie ludzkości, jest nieuniknionym rezultatem jej najwyższej doskonałości moralnej” – recenzował w 1868 r. „The Atlantic”.

„Stworzona w nastroju wielkiego ludzkiego współczucia i wyrażona w delikatnie fantazyjnej, a jednocześnie cudownie prostej formie sztuki, przemawia zarówno do niewykształconych, jak i wykształconych, dotyka zarówno najskromniejszego, jak i najwyższego poziomu umysłu i spełnia wszelkie kryteria dobrego smaku” – podsumowała gazeta 158 lat temu.

Powyższe słowa wydają się aktualne także dzisiaj, zapewne dlatego twórcy wciąż chętnie po „Opowieść wigilijną” sięgają. Adaptacji jest już ponad 120. – Jest to historia doskonale znana, więc każda nowa adaptacja musi szukać swojego własnego klucza – powiedziała PAP Katarzyna Czajka-Kominiarczuk, pisarka i ekspertka filmowa, autorka bloga „Zwierz popkulturalny”.

– Widzowie kojarzą historię Dickensa przede wszystkim jako ciepłą, rodzinną opowieść świąteczną. Kiedy jednak sięgniemy do oryginału, dostrzeżemy tam sporo elementów pozwalających spojrzeć na nią jako na rzecz znacznie mroczniejszą, wręcz gotycką – pełną duchów, cienia i tajemnicy. Pierwowzór wcale nie był tak ugrzeczniony, jak sugerują liczne adaptacje – dodała rozmówczyni.

Pierwsza pojawiła się w 125 lat temu, w listopadzie 1901 r. Był to krótkometrażowy brytyjski film „Scrooge, or, Marley’s Ghost” wyreżyserowany przez jednego z pionierów brytyjskiej kinematografii Waltera R. Bootha. 23 grudnia 1910 r. premierę miała amerykańska wersja zatytułowana po prostu „Opowieść wigilijna”. W 1938 r., a więc w czasach złotej ery Hollywood, Edwin L. Marin wyreżyserował „Decydującą noc” z Reginaldem Owenem w roli Scrooge’a. Była to bardziej familijna wersja powieści Dickensa – duchy nie miały straszyć widza w wyjątkowy sposób, ograniczono także mowę o biednych dzieciach.

W 1951 r. w kinach pojawił się „Scrooge” z Alastairem Simem. Adaptacja ta, uznawana za jedną z najlepszych w historii, skupia się na głównym bohaterze. Pokazuje, co doprowadziło do jego przemiany w skostniałego i skąpego starca. 20 lat później, w 1971 r., pojawiła się krótkometrażowa, animowana wersja historii, w której głosu Scrooge’owi ponownie udzielił Alastair Sim.

W 1983 r. zaprezentowano disnejowską „Opowieść wigilijną Myszki Miki”, a rok później Clive Donner wyreżyserował „Opowieść wigilijną” z George’em C. Scottem w roli głównej. Jego rola do dzisiaj uznawana jest za jedną z najlepszych. Wysoko oceniany był też film z Patrickiem Stewartem (1999) i zrealizowana techniką motion capture wersja Roberta Zemeckisa z 2009 r. W 1992 r. „Opowieść wigilijną” zaprezentowały… Muppety, z Michaelem Caine’em w roli Ebenezera, a w 2022 r. po dzieło Dickensa sięgnął także Netflix, wypuszczając na swojej platformie animowaną, musicalową wersję zatytułowaną „Scrooge: Opowieść wigilijna”.

Na podstawie tej historii powstawały liczne przedstawienia teatralne, słuchowiska radiowe, komiksy i musicale. – Myślę, że dziś patrzymy na wszystkie wersje „Opowieści wigilijnej” jak na historie bardziej osobiste, osadzone w wierze, że przemiana jednostki – zarówno na złe, jak i na dobre – jest możliwa. Podejrzewam, że wiele osób nie ma głębszej refleksji nad tym, że Dickensa bardziej niż dusza jednego kapitalisty interesowało pokazanie całego społecznego mechanizmu – podkreśliła w rozmowie z PAP Czajka-Kominiarczuk.

125 lat po pierwszej adaptacji swoją wersję prezentuje nam amerykański reżyser i scenarzysta Ti West. Kojarzony jest głównie z horrorami i mrocznym kinem twórca trylogii „X” oraz takich filmów jak „The Roost” (2005), „Trigger Man” (2007), „Dom diabła” (2009), „Zajazd pod Duchem” (2011) oraz „Dolina przemocy” (2016). Za scenariusz jego nowego filmu odpowiada Nathaniel Halpern, znany z takich seriali jak „Legion” oraz „Opowieści z pętli”. Dobór twórców sugeruje nam, że tym razem będziemy mieć do czynienia z mroczniejszą wersją historii Scrooge’a.

– Koncentracja na bohaterze jest w istocie dowodem na to, że dziś czytamy Dickensa jako opowieść o człowieku, który pobłądził, a nie jako szerszą refleksję nad tym, jak działają różnice klasowe i jak nieposkromiony kapitalizm zabiera nam humanistyczne odruchy – podsumowała ekspertka.

Johnny Depp wraca do kina po latach. Jego „Ebenezer” to pierwszy duży projekt od 2022 r. i głośnego procesu sądowego z byłą żoną Amber Heard, na skutek którego jego kariera mocno wyhamowała, a lubiany wcześniej aktor musiał zmierzyć się z potężnym kryzysem wizerunkowym. Deppa wykluczono z serii „Fantastyczne zwierzęta”, a Disney zerwał z nim rozmowy dotyczące szóstej części „Piratów z Karaibów”. „Czy rodzice będą skłonni zabrać swoje dzieci do kina, by obejrzały go w świątecznym klasyku – jednej z najbardziej charakterystycznych dla naszej kultury opowieści o odkupieniu moralnym? Znaczna część pokolenia Z równie dobrze jak z filmów kojarzy Deppa z procesu o zniesławienie, który był fenomenem w portalach społecznościowych. Czy ci ludzie będą chcieli pójść do kina?” – zastanawia się Brooks Barnes z „New York Timesa”.

„Widzę dla niego szansę, zwłaszcza że Hollywood potrzebuje takiego powrotu. Dziś brakuje atrakcyjnych gwiazd pierwszej wielkości, które mogłyby zapewnić sukces filmom na całym świecie” – zaznacza z kolei Miranda Banks, profesorka w Departamencie Filmu, Telewizji i Mediów na Uniwersytecie Loyola Marymount w Los Angeles.

Zdaniem Katarzyny Czajki-Kominiarczuk powrót Deppa w dużej produkcji świadczy o tym, że wykluczenie znanego gwiazdora z dużych projektów było chwilowe. – Ten film to wyraźny znak, że „banicja” się kończy i w Hollywood znów jest dla niego miejsce – mówiła twórczyni „Zwierza popkulturalnego”.

– Czy to oznacza powrót do dużych ról? Wiele zależy od tego, jak zareagują widzowie. Jeśli film będzie się cieszyć popularnością, to aktor nie będzie się musiał martwić o kolejne castingi. Depp wybrał rolę mocno osadzoną w grze komediowej, ale także w metamorfozie aktora – coś, w czym wyspecjalizował się w ostatnich latach kariery. Pod tym względem Scrooge to całkiem bezpieczny wybór – podsumowuje Czajka-Kominiarczuk.

Nie bez znaczenia wydaje się także zaproponowana przez twórców stylistyka – przypominająca nieco filmowy styl Tima Burtona, który Depp doskonale zna i w którym świetnie się odnajduje. „Depp jako Scrooge to diabelsko zachwycająca postać; tworzy pełną życia kreację, łączy w sobie zabawny urok i emocjonalną powagę, za którymi tak bardzo tęskniliśmy” – ocenił Tom Chatalbash z serwisu FilmSpeak.

„Dzięki wyczuciu konwencji horroru oraz wizualnemu rozmachowi West nadaje filmowi wciągający, gotycki klimat. Twórca z powodzeniem równoważy makabryczny dreszcz emocji z emocjonalnym przesłaniem uwielbianej powieści Dickensa, wzbogacając jednocześnie historię Ebenezera o świeże, nowe warstwy. Wspaniale znów zobaczyć Deppa na wielkim ekranie” – czytamy w „Variety”.

Oprócz Deppa w filmie grają także Ian McKellen (Jakub Marley), Daisy Ridley (Klara), Rupert Grint (Bob Cratchit) oraz Tramell Tillman (Duch Obecnych Świąt).

W wigilijną noc Ebenezerowi Scrooge’owi ukazuje się duch jego zmarłego wspólnika Jakuba Marleya, który cierpi spętany łańcuchem wykutych za życia win. Przestrzega Ebenezera, że ten jest na najlepszej drodze, by powtórzyć jego straszny los. Scrooge początkowo sądzi, że ma przewidzenia. Jego sceptyczne nastawienie zmienia się po wizycie kolejnych trzech duchów, które z perspektywy świąt Bożego Narodzenia pokazują starcowi jego przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. W wyniku tych wizji zachodzi w nim gruntowna przemiana.

Przypominając hasło promujące film: „Znasz to imię, ale nie znasz tej historii”, nasuwa się pytanie: czy wersja zaproponowana przez Ti Westa pozwoli nam ją lepiej poznać?

Mateusz Wyderka (PAP)