Oxford Street, jedna z najsłynniejszych ulic handlowych świata, została w poniedziałek częściowo zamknięta dla samochodów i autobusów. Arteria ma zostać przekształcona w zielony i cichy pasaż miejski. Pomysłodawcy podkreślają, że wzorowali się m.in. na przykładzie Wrocławia.
Kakofonia muzyki ze sklepów, dziesiątki języków, kroki, turkot małych kółek walizek – w poniedziałkowe popołudnie ścieżka dźwiękowa Oxford Street była pod wieloma względami dobrze rozpoznawalna. Dźwięki i głosy dało się jednak słyszeć tym razem wyraźniej. Zniknął podkład składający się z pisku hamulców, warkotu silników, czy rytmicznego „pikania” sygnalizacji dla pieszych. Przynajmniej na pierwszym odcinku objętym zmianami, o długości niemal 1 kilometra.
– To naprawdę było potrzebne. W większości europejskich miast są takie ulice (…) więc czas najwyższy, by stało się to i u nas – powiedziała PAP pani Miriam zaraz po tym, gdy skończyła nagrywać na telefonie dokumentację pierwszego spaceru po dziwnie spokojnej ulicy.
Mimo, że zniknęły autobusy i taksówki (prywatnych samochodów zakazano już dawno), zwykle tkwiące tu w gigantycznym korku, ulicą nadal nie było się łatwo przecisnąć. Zamiast pojazdów zawładnął nią tłum ciekawskich.
Jeszcze jedna rzecz nie uległa zmianie; z tłumu wyłowić można mnóstwo języków i akcentów.
– Od razu widać, że jest więcej miejsca, nie ma już przeciskania się między samochodami – podkreślił Jeff, który na co dzień mieszka w Waszyngtonie, ale przyjechał do Londynu, by odwiedzić córkę.
– W większych miastach w USA też robią już podobne rzeczy. Chyba cały świat powoli zmierza w podobnym kierunku – dodał.
– To historyczny dzień! – nie krył entuzjazmu szef przebudowy, Nabeel Khan z Oxford Street Development Corporation. Przyznał zarazem, że w porównaniu z większością miast Europy, brytyjska stolica „jest w tyle”, jeśli chodzi o ograniczenie ruchu samochodu.
– Uczyliśmy się od wielu wspaniałych miast na całym świecie, także w Polsce. Zaledwie kilka tygodni temu mój zespół odwiedził Wrocław. Przyglądaliśmy się tam pięknie zagospodarowanym przestrzeniom publicznym, wspaniałym placom i temu, jak przekształciliście centrum miasta w przestrzeń dla pieszych. Wyciągnęliśmy z tego wnioski i przywieźliśmy je do Londynu – podkreślił rozmówca PAP.
Khan zastrzegł, że to, co mieszkańcy i turyści widzą w tym tygodniu, to dopiero początek.
– Ulicy tej skali, tych rozmiarów, przez którą przewija się tak wielu ludzi, nie da się przebudować za jednym zamachem. Dlatego ważne jest, by wprowadzać zmiany etapami, testować je i oceniać. Do wiosny przyszłego roku zakończymy etap przejściowy. Pojawi się więcej miejsc do siedzenia, więcej drzew i dwa zupełnie nowe place publiczne. Potem rozpoczniemy okres testowania tych rozwiązań – podkreślił.
„Nasza narodowa ulica handlowa” – takim mianem Khan określa Oxford Street. Przyznaje jednocześnie, że wielu londyńczyków, a także turystów odwiedzało dotychczas tę ulicę tylko na chwilę, bo wkrótce „przygniatały ich zgiełk i zanieczyszczenie”.
To nic nowego. „Nie sposób powiedzieć, by Oxford Street była miejscem wyrafinowanym” – zanotowała w 1932 r. pisarka Virginia Woolf i dodała: „to wylęgarnia najrozmaitszych doznań. Zdaje się, że z jej chodników wyrastają upiorne tragedie”. Przesadnym miłośnikiem ulicy nie był też m.in. eseista Thomas de Quincey, który ponad 100 lat wcześniej, bo w 1821 r. nazwał arterię „macochą o kamiennym sercu”.
Szczególnie w ostatnich latach ulica nieco podupadła. Badacze z londyńskiego King’s College stwierdzili w 2014 r., że panuje tu jedno z największych na świecie stężeń dwutlenku azotu. Szczególnie mocno Oxford Street ucierpiała w pandemii Covid-19. W 2019 r. na Oxford Street pusty był mniej więcej co dwudziesty lokal handlowy; cztery lata później – już co szósty. Przez pewien czas media informowały o pladze sklepów z amerykańskimi słodyczami: omijających prawo podatkowe i sprzedających nielegalne produkty.
Z bolączek Oxford Street zdawano sobie jednak sprawę już od dawna. Pierwszy projekt przekształcenia jej w „pasaż pełen drzew” „Encyklopedia Londynu” Bena Weinreba datuje na 1972 rok. W 2006 r. lewicowemu burmistrzowi Kenowi Livingstone’owi marzyło się zamknięcie ulicy i uruchomienie na niej tramwaju wahadłowego. Byłaby to jedyna linia tramwajowa w centrum Londynu. Jego konserwatywny następca, Boris Johnson zrezygnował z pomysłu argumentując, że jest za drogi. Zamiast tego doprowadził do zmniejszenia ruchu autobusowego o 10 proc.
Również pierwsze wcielenie pomysłów burmistrza Sadiqa Khana, według którego zamknięta dla aut miała być cała ulica, nie doszło do skutku. Protestował m.in. samorząd dzielnicy Westminster. Za drugim podejściem burmistrz wyłączył więc de facto okolicę spod kontroli samorządu w zakresie planowania przestrzennego i stworzył specjalną strefę inwestycji. Teraz historycy ulicy dopisać mogą kolejny rozdział.
„Dziś jeden z najważniejszych dni w historii Oxford Street; ulicy, której początki sięgają czasów rzymskich i która od ponad 200 lat stanowi centrum handlu” – napisała w oświadczeniu Dee Corsi, szefowa zrzeszenia przedsiębiorców West Endu. Dodała, że właściciele okolicznych biznesów mają nadzieję na powodzenie projektu oraz to, że ulica „stanie się dostępną, przyjazną i czystą przestrzenią”.
Zmiany poparli też szefowie dwóch słynnych domów handlowych Oxford Street: John Lewis i Selfridges. Meave Wall z tego drugiego wyraziła przekonanie, że ulica będzie teraz „tętnić życiem”.
Nie wszyscy jednak reagują z entuzjazmem. Po raz pierwszy w historii z krajobrazu części ulicy znikną na stałe słynne czarne taksówki, a wielu kierowców ma poważne wątpliwości.
„Chaos” – taki rezultat przewiduje Paul Brennan, szef Stowarzyszenia Licencjonowanych Taksówkarzy (LTDA). „Ulice, na które zamierzają przekierować taksówki i autobusy, już teraz są zakorkowane. Już dziś ledwo można nimi przejechać – ostrzegł w rozmowie z „Timesem”.
Niepokój wyrażało też wiele zrzeszeń mieszkańców sąsiednich uliczek. „Skutkiem będą większe korki, hałas, zanieczyszczenie powietrza i dodatkowy ruch samochodów przewozowych” – napisali przedstawiciele stowarzyszenia mieszkańców okolicznej dzielnicy Marylebone.
W tłumie, który zagęścił się wieczorem, trudno jednak było znaleźć głosy niezadowolenia. Szczególnie, gdy zapadł wieczór. Przestało nawet padać, a niespotykany tu spokój podkreśliła monumentalna, świąteczna wystawa słynnego domu handlowego Selfridges, rozbłyskując setkami lampek.
– Doskonale, że stało się to przed świętami. Zwykle w grudniu zupełnie unikałem Oxford Street, ale w tym roku chyba się to zmieni – stwierdził pan Stephen, który stojąc przy wejściu do stacji metra robił telefonem zdjęcie; pamiątkę po historycznym dniu wiekowej ulicy. Dniu, w którym na Oxford Street ucichły silniki.
Z Londynu Adam Dąbrowski (PAP)
ada/ piu/