To rozwiązanie innowacyjne, ale sam projekt traktowałabym bardziej w kontekście eksperymentu społecznego – tak powołanie pierwszej ministry stworzonej przez AI skomentowała dla PAP dr Dominika Kaczorowska-Spychalska z Uniwersytetu Łódzkiego. Jak powiedziała, choć rozwiązanie ma potencjał, jest obarczone dużym ryzykiem.

Albania jest pierwszym krajem na świecie, który powołał wirtualną ministrę stworzoną przez sztuczną inteligencję. Delia, bo tak jej na imię, ma nadzorować wszystkie zamówienia publiczne i – jak twierdzi premier Albanii Edi Rama – pomoże uczynić Albanię krajem, w którym przetargi publiczne będą w 100 proc. wolne od korupcji. Nowa ministra została powołana 11 września podczas zgromadzenia Partii Socjalistycznej w Tiranie.

Zadaniem Delii będzie analizowanie każdego przetargu, w którym rząd zawiera umowy z firmami prywatnymi i obiektywne ocenianie zalet każdego z nich. Wcześniej jej postać była znana obywatelom z platformy e-Albania, która umożliwia cyfrowy dostęp do większości usług publicznych. Przetargi publiczne od dawna są źródłem skandali korupcyjnych w Albanii, a obecność wirtualnej ministry ma zniwelować podatność na korupcję.

– To rozwiązanie, które jest niewątpliwie innowacyjne i zmienia perspektywę patrzenia zarówno na politykę, jak i na sposób funkcjonowania podmiotów administracyjnych – powiedziała PAP dr Dominika Kaczorowska-Spychalska, prof. UŁ, doradczyni Dziekana ds. AI i edukacji cyfrowej, dyrektor Centrum Inteligentnych Technologii na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego oraz członkini Grupy Roboczej ds. Sztucznej Inteligencji przy Ministerstwie Cyfryzacji.

Jak powiedziała ekspertka, sam projekt traktowałaby obecnie bardziej w kontekście eksperymentu społecznego niż praktycznego rozwiązania. – I chociaż ma on ogromny potencjał, to obarczony jest sporym ryzykiem – zaznaczyła.

Wśród korzyści wypływających z obecności wirtualnej ministry dr Dominika Kaczorowska-Spychalska wskazała na poprawę efektywności pracy, w tym skrócenie czasu niezbędnego do analizy dokumentów, co może przyspieszyć proces decyzyjny związany z postępowaniem przetargowym. – Systemy AI mogą przy tym wyłapywać anomalie, które mogłyby wskazywać na potencjalne działanie o charakterze korupcyjnym – dodała.

Powołanie wirtualnej ministry zmniejsza również koszty związane z zatrudnieniem urzędników, których pracę wykonywałaby sztuczna inteligencja. Zdaniem ekspertki to zarówno korzyść, jak i zagrożenie mogące doprowadzić do dehumanizacji pracy podmiotów administracyjnych w przyszłości.

– Wśród wyzwań zwróciłabym też uwagę na kwestie dotyczące odpowiedzialności z tytułu decyzji podjętych przez ministrę AI. Kto będzie za nie odpowiadał? – zauważyła dr Dominika Kaczorowska-Spychalska. Zaznaczyła również, że jednym z zagrożeń może być nadmierne zaufanie urzędników do wyników pracy AI, wynikające z przekonania, że jest ona nieomylna. Wątpliwości budzi także kwestia społecznej akceptacji takiego rozwiązania wśród zwykłych obywateli. Ekspertka zwróciła także uwagę na kontekst prawny danego kraju, który określa, kto może być powołany na stanowisko ministra.

– Będziemy niewątpliwie obserwować pojawianie się kolejnych rozwiązań w zakresie wykorzystania sztucznej inteligencji w administracji publicznej i polityce, i wcale nie muszą być one takie spektakularne, jak ministra AI. To mogą być rozwiązania, które pozwolą np. urzędnikom szybciej przeanalizować dokumenty, bardziej precyzyjnie odpowiedzieć na maila czy dokonać analizy zasobów, którymi dany urząd zarządza – podkreśliła ekspertka.

Mimo że Albania jest pierwszym krajem, który posiada wirtualną ministrę AI, to wiele państw sięgnęło już po tę technologię. Ekspertka przypomniała, że w kwietniu br. we Włoszech kandydatką na burmistrza miasta Taren była stworzona przez sztuczną inteligencję Anna Luce D’Amico.

Według dostępnych informacji na stronie rządowej Wielkiej Brytanii sztuczna inteligencja jest wykorzystywana m.in. w resorcie obrony do wykrywania obiektów na podstawie obrazów satelitarnych czy autonomicznego wykrywania min. AI pomaga również funkcjonariuszom policji skuteczniej oceniać materiały dotyczące przemocy seksualnej wobec dzieci, jednocześnie ograniczając ich narażenie na szkodliwe treści.

W 2017 r. Zjednoczone Emiraty Arabskie powołały pierwszego na świecie ministra ds. sztucznej inteligencji – Omara Al Olama.

Rząd Dubaju zainicjował również „Dubai AI”, usługę cyfrowej recepcji miejskiej wspomaganą generatywną sztuczną inteligencją. Ogólnomiejska platforma cyfrowa świadczy kompleksowe informacje i usługi, w tym w zakresie zdrowia, biznesu i edukacji, na rzecz mieszkańców i gości miasta.

W grudniu 2023 roku Singapur ogłosił Narodową Strategię AI 2.0 – czyli zaktualizowaną wersję krajowych inicjatyw w zakresie sztucznej inteligencji. Jedną z kluczowych inicjatyw strategii jest platforma LaunchPad umożliwiająca funkcjonariuszom publicznym testowanie generatywnych funkcji sztucznej inteligencji, a także SATIS – system AI służący do identyfikacji witryn oszustw na dużą skalę i usprawniania analizy wideo.

Z kolei w Polsce funkcjonuje Projekt PLLuM (Polish Large Language Model), który jest inicjatywą mającą na celu stworzenie otwartego polskiego modelu językowego. To model językowy stworzony dla administracji, firm i naukowców, a także dla obywateli – w formie czatbota. Miał on swoją premierę pod koniec lutego br. Ministerstwo Cyfryzacji ogłosiło wtedy powołanie HIVE AI, czyli konsorcjum polskich ośrodków naukowych oraz instytucji skupionych wokół usług cyfrowych, na czele którego stoi NASK-PIB. Konsorcjum opracowuje nowe polskojęzyczne modele językowe PLLuM i wdraża je w jednostkach administracji publicznej.

– Chodzi już nie tylko o cyfryzowanie działań administracyjnych, ale o odpowiedzialne, świadome i etyczne wykorzystanie nowych technologii – tak, aby nie tylko usprawniać i automatyzować procesy, lecz także znacząco podnosić ich jakość. – powiedziała dr Dominika Kaczorowska-Spychalska, prof. UŁ.

Weronika Moszpańska (PAP)

wm/ mhr/