Poprosiliśmy Rosjan o zgodę na udzielenie Ukrainie gwarancji bezpieczeństwa na wzór artykułu 4 i artykułu 5 NATO – powiedział w poniedziałek mediom amerykański urzędnik przed rozmowami trójstronnymi w Abu Zabi. USA zaproponowały też rozszerzenie trójstronnego formatu rozmów o przedstawicieli Europy.
Deklaracje te padły podczas telekonferencji prasowej amerykańskich urzędników przed rozpoczynającymi się we wtorek rozmowami trójstronnymi Rosji, Ukrainy i USA w Abu Zabi, stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich.
Oficjele, którzy występowali pod warunkiem zachowania anonimowości, powiedzieli, że chcą, by kolejne rundy rozmów odbywały się w formacie wielostronnym – z udziałem przedstawicieli Europy. W wizji Amerykanów chodzi o to, by można było równolegle prowadzić rozmowy na temat zakończenia walk, a także powojennego porządku bezpieczeństwa w Europie.
– Proponujemy, by po tym spotkaniu trójstronnym włączyć Europejczyków do rozmów i prowadzić je dwiema równoległymi ścieżkami – tak, by każda pomagała rozwiązać drugą – powiedział urzędnik podczas telekonferencji prasowej przed zaplanowanymi na wtorek i środę rozmowami w Abu Zabi. Jak dodał, USA chcą przejść od formatu trójstronnego do szerszego formatu wielostronnego.
– Ukraina to popiera. Europejczycy to popierają. My jako mediatorzy też to popieramy. (…) Mamy nadzieję, że przekonamy do tego Rosjan – dodał, choć przyznał, że Rosjanie mają „niesmak” do Europy w związku z rzekomym torpedowaniem rozmów w Stambule w 2022 r.
Przedstawiciel USA potwierdził, że w Abu Zabi będą obecni przedstawiciele E3, tj. Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii oraz Włoch, NATO i Unii Europejskiej. Z kontekstu zapowiedzi urzędników wynikało, że amerykańscy wysłannicy, Jared Kushner i Steve Witkoff, mają skonsultować się z nimi przed rozmowami trójstronnymi.
Przedstawiciele Waszyngtonu powiedzieli, że podczas ostatniej wizyty Witkoffa w Petersburgu Władimir Putin „z entuzjazmem” zareagował na propozycję w sprawie podjęcia rozmów o powojennej „architekturze bezpieczeństwa”.
– Powiedzieliśmy, (…) że jeśli celem jest zakończenie tej wojny; nie dalsza (…) ekspansja, a prawdziwy pokój, który mógłby być trwały i bezpieczny, w którym ludzie mieliby przewidywalność, i prawdziwe zachęty dla stron, aby dotrzymywały obietnic, a w razie ich złamania nakładano by kary, to uważamy, że możemy wypracować sensowne rozwiązanie – mówił jeden z urzędników. – Prezydent Putin powiedział: „Słuchajcie, taki jest właśnie nasz zamiar” – relacjonował.
Amerykański przedstawiciel sugerował, że to z inicjatywy USA doszło do rozmów przywódców Norwegii i Finlandii z Władimirem Putinem i że był to krok w dobrym kierunku. Zaznaczył jednak, że potrzeba więcej bezpośrednich kontaktów Europy z Rosją.
Mówiąc o potencjalnym układzie powojennym, Amerykanie ujawnili, że zwrócili się do Rosji o zgodę na udzielenie Ukrainie gwarancji bezpieczeństwa na kształt tych z artykułu 4 i 5 NATO (art. 5 to klauzula sojusznicza, przewidująca, że atak na jednego członka organizacji jest atakiem na wszystkie państwa, i zakładająca zbrojną odpowiedź – PAP), a sam Sojusz udzieliłby podobnych gwarancji.
– To, co otrzymałaby Ukraina, byłoby więc w praktyce bardzo podobne do NATO – powiedział jeden z oficjeli.
– Uzyskanie amerykańskiej gwarancji bezpieczeństwa to naprawdę bardzo poważna sprawa. (…) Prezydent Zełenski będzie musiał go (prezydenta Donalda Trumpa – PAP) o to poprosić, a on będzie musiał się zgodzić. (…) To bardzo poważne zobowiązanie pod względem zasobów, finansowania i wsparcia wojskowego – przyznał urzędnik.
Oficjele mówili też, że mają nadzieję na reaktywację i wzmocnienie Rady NATO-Rosja jako forum dialogu między obiema stronami.
Amerykanie przewidują również konsultacje w sprawach dotyczących bezpieczeństwa, utworzenie kanałów komunikacji kryzysowej i wzajemne kroki na rzecz deeskalacji.
Rozmowy w Abu Zabi zostaną podzielone na dwie sesje: pierwsza dotyczy monitorowania potencjalnego rozejmu i bezpieczeństwa po wojnie. Stronę amerykańską reprezentować będzie dowódca sił USA i NATO w Europie, gen. Alexus Grynkewich. Druga sesja dotyczyć będzie spraw terytorialnych i innych kwestii.
Mówiąc o sprawach związanych z terytorium, urzędnicy zaznaczyli, że choć publiczne stanowiska obu krajów się nie zmieniły – Rosja chce całego Donbasu, a Ukraina zawieszenia broni na linii kontaktu – to prywatnie sygnalizowały pewną elastyczność.
Amerykanie nie spodziewają się przełomu w Abu Zabi. Ostateczne „pakiety” ustaleń mają powstać na kolejnych spotkaniach.
Z Waszyngtonu Oskar Górzyński (PAP)
