Zamieszki, które wybuchły podczas protestów na tle socjalnym, zaskoczyły Francję, przysłaniając na moment dyskusje o budżecie na 2027 rok. Miał on być krokiem w kierunku naprawy finansów publicznych. Rynki i instytucje finansowe niepokoją się o rozwój sytuacji, na horyzoncie są zaś wybory prezydenckie.
We wrześniu 2025 roku ówczesny premier Francois Bayrou wystąpił w parlamencie, który krótko później przegłosował wobec niego wotum nieufności, zmuszając rząd do ustąpienia. W swoim wystąpieniu Bayrou mówił o rosnącym długu publicznym, który coraz więcej kosztuje Francję. – Nasz kraj pracuje, wierzy, że się bogaci, tymczasem przez wszystkie lata staje się biedniejszy – ostrzegał polityk, porównując to stopniowe ubożenie do „cichego i niewidocznego krwotoku”.
Wówczas francuski dług publiczny wynosił 114 proc. PKB, a proponowany przez Bayrou oszczędnościowy budżet, który posłowie odrzucili, przewidywał cięcia w wys. 44 mld euro. Rok później rząd obecnego premiera Sebastiena Lecornu proponuje cięcia w wys. 43 mld euro w budżecie na 2027 rok. Dług publiczny wzrósł już do 119 proc. PKB, a w 2027 roku ma sięgnąć 121,7 proc. PKB. Sytuacja jest bezprecedensowa, ponieważ wyższy dług – ponad 300 proc. PKB – Francja odnotowała tylko w 1946 roku, gdy zakończyła się II wojna światowa.
Powody obecnych problemów sięgają daleko wstecz. Od połowy lat 70. XX wieku Francja miała deficytowe budżety, w których wydatki przewyższały dochody, a dług publiczny rósł od lat 90. Finansom Francji zaszkodziła pandemia Covid-19 – prezydent Emmanuel Macron zdecydował się na strategię „bez względu na koszty”, by w czasie lockdownu wesprzeć francuskie firmy. Pomogło to gospodarce, ale dług publiczny przekroczył symboliczny próg 100 proc. PKB.
Jak przypomniał niedawno dziennik „Le Monde”, eksperci nie są zgodni co do maksymalnego poziomu długu, którego nie powinno się przekraczać. Zdolność państwa do zaciągania długów zależy przede wszystkim od zaufania rynków i od sytuacji względem innych krajów. – Mamy zaufanie rynków w tym sensie, że nie mamy problemu z emisją długu – przekonywał 14 października w radiu Franceinfo minister finansów Roland Lescure. Przyznał jednak, że „sygnałem alarmowym” jest to, iż dług kosztuje Francję coraz drożej.
Tym, co obciąża Francję coraz dotkliwiej, są odsetki spłacane wierzycielom. Minister Lescure mówił 9 października przed komisją finansów Senatu, że wysokość odsetek sięgnie w 2027 roku 91 mld euro, a przed 2030 rokiem może sięgnąć 100 mld euro. Będzie to teraz pierwsza pod względem wielkości pozycja w budżecie państwa przed wydatkami na edukację i obronność.
Rośnie także w ostatnich miesiącach rentowność francuskich obligacji, która w czwartek sięgnęła 5,11 proc. – najwięcej od 2002 roku. Śledzony jest spread, czyli różnica między rentownością obligacji Francji i Niemiec – najsolidniejszego dłużnika w Europie, dlatego też spread służy jako wskaźnik zaufania inwestorów. W czwartek przekroczył on 173 pkt bazowe i był największy od listopada 2011 roku.
Kolejnym sygnałem ostrzegawczym może być oczekiwana w piątek wieczorem decyzja agencji ratingowej Moody’s w sprawie ratingu Francji. Obecny rating to poziom Aa3 (wysoki, ale najniższy w elitarnej grupie Aa), z perspektywą negatywną.
14 października szefowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego Kristalina Georgiewa pytana o Francję zastrzegła, że na razie Paryż usiłuje przyjąć budżet, który obniżyłby deficyt, ale podkreśliła, że przywrócenie zaufania inwestorów „wymaga czasu”.
Tymczasem w Zgromadzeniu Narodowym debata nad budżetem została zawieszona do 27 października i nie rysuje się kompromis. Dotąd deputowani złożyli około 2,5 tys. poprawek, które – jak ostrzegł minister ds. budżetu David Amiel – pogłębiłyby deficyt budżetowy o 10 mld euro.
Mniejszościowy rząd Lecornu może pójść tą samą drogą, jak przed rokiem – przeforsować budżet uciekając się do mechanizmu przyjmowania ustaw z ominięciem głosowania, co jednak pociąga za sobą ryzyko wotum nieufności. Istnieje też procedura – nigdy dotąd niestosowana – wprowadzenia budżetu w życie w drodze ordonansu (aktu prawnego o mocy ustawy, wydawanego przez organy władzy wykonawczej), jeśli parlament nie wypowie się w sprawie projektu przez 70 dni.
Wiosną 2027 roku odbędą się we Francji wybory prezydenckie i część kandydatów przedstawiła swoje pomysły na walkę z długiem i deficytem. Faworytką sondaży jest liderka skrajnej prawicy Marine Le Pen, która obiecała obniżenie deficytu poniżej 3 proc. PKB do roku 2030, a do roku 2032 (do końca pięcioletniej kadencji prezydenckiej) zmniejszenie długu do 112 proc. PKB. Wśród sposobów szukania oszczędności Le Pen proponuje m.in. zmniejszenie składki Francji do budżetu Unii Europejskiej – miałoby przynieść w poszczególnych latach od 9 mld do 14 mld euro.
Koniecznością walki z długiem i tym, że kraj jest „na skraju niewypłacalności”, Le Pen uzasadnia zamiar wstrzymania pomocy finansowej dla Ukrainy. – Po moim wyborze przez sześć miesięcy utrzymalibyśmy pomoc, żeby nikogo nie przypierać do muru. Potem jednak wstrzymamy pomoc finansową dla Ukrainy, ponieważ nie mamy już na to środków – ostrzegła polityczka w październikowym wywiadzie dla holenderskiej telewizji VRT News.
Z Paryża Anna Wróbel (PAP)